https://sputnik.tj/20260521/rubli-nafti-taqviyati-puli-rusiya-tojikiston-tasir-1077700948.html
Рубли “нафтӣ” бармегардад: тақвияти пули Русия ба Тоҷикистон чӣ гуна таъсир мерасонад?
Рубли “нафтӣ” бармегардад: тақвияти пули Русия ба Тоҷикистон чӣ гуна таъсир мерасонад?
Sputnik Тоҷикистон
Дар пасманзари низоъ дар Эрон, қурби рубли русӣ дар Тоҷикистон ба баландтарин сатҳи худ дар се соли охир расидааст. Ва ин ба манфиати аксари тоҷикон аст
2026-05-21T10:41+0500
2026-05-21T10:41+0500
2026-05-21T10:41+0500
дар тоҷикистон
пули миллӣ
сомонӣ
таъсир
русия
рубли русӣ
иқтисод
арзиши асъор
https://cdnn1.img.sputnik.tj/img/07e6/04/0f/1047662315_0:342:3033:2048_1920x0_80_0_0_48699cd76cb84329561c7e5b1ee38251.jpg
ДУШАНБЕ, 21 мая - Sputnik.Моҳҳои апрел ва майи соли 2026, рубли русӣ яке аз асъорҳои босуръат мустаҳкамшаванда дар ҷаҳон буд.Тибқи иттилои якчанд биржаҳо, танҳо моҳи апрел рубли русӣ нисбат ба доллар тақрибан 8,5% афзоиш нишон дод. То нимаи моҳи май, қурби доллари ИМА дар бозори ғайрибиржавӣ бори аввал аз моҳи феврали соли 2023 аз 73 рубл поён рафт.Албатта, тақвияти қавӣ, вале нисбатан устувори рубл ба иқтисодиёти кишварҳое, ки Русия яке аз шарикони асосии тиҷоратии онҳост, таъсир расонд. Ин махсусан ба Тоҷикистон дахл дорад, ки дар он ҷо ноустувории қурби рубл на танҳо ба нархҳо дар рафҳои мағозаҳо ва нуқтаҳои фурӯши сӯзишворӣ, балки ба некӯаҳволии молиявии садҳо ҳазор нафар ва даҳҳо ҳазор оилаҳое, ки буҷаи оилаашон аз интиқоли пули муҳоҷирони меҳнатӣ вобаста мебошад, таъсиргузор аст.Барои фаҳмидани он ки чӣ гуна тақвияти қурби рубл ба иқтисоди Тоҷикистон дар муддати муайян таъсир мерасонад, дар матлаби Sputnik Tajikistan хонед."Тӯҳфаи" Трамп ва оятуллоҳҳоБарои иқтисоди Русия ин қариб аҷиб ба назар мерасад: таҳримҳо боқӣ мемонанд, хароҷоти низомӣ баланд аст, буҷа зери фишор, аммо эҳтимол дорад, ки давлат на танҳо касри эҳтимолии хазинадориро идора кунад, балки ҳатто нақшаи буҷаи худро бо даромади бештар иҷро кунад. Аммо сабаби ин пеш аз ҳама на дар Маскав, балки дар Ховари Миёна аст.Баҳори соли 2026, дар пасманзари муҳосираи дукаратаи гулӯгоҳи Ҳурмуз, бозори ҷаҳонии нафту газ бузургтарин фишорро аз замони сар задани низоъ дар Украина дар соли 2022 аз сар гузаронд. То аввали тобистон, оқибатҳои он аз ҳама гуна муқоисаҳо бо тағйирёбии нархи нафти бӯҳрони маъруфи нафтии соли 1973, ки якчанд бахшҳои калидии иқтисодиро дар кишварҳои пешрафтаи Ғарб ва Осиё ба куллӣ тағйир дод, шадидтар хоҳанд буд.Низоъ дар атрофи Эрон ва бӯҳрони воқеии киштиронӣ тавассути гулӯгоҳи Ҳурмуз таъминоти "тиллои сиёҳ"-ро дар бозори ҷаҳонӣ ба таври назаррас коҳиш додааст. Оҷонсии Morgan Stanley коҳиши захираҳои ҷаҳониро қариб 4,8 миллион баррел дар як рӯз арзёбӣ кард. Дар ин замина, нафти Brent бори дигар ба сатҳҳои болотар аз 100 доллар барои як баррел наздик шуд ва нафти Urals-и Русия нисбат ба як соли пеш бо тахфифи хеле камтар фурӯхта мешуд. Ҳатто хуруҷи АМА аз Созмони Истеҳсолкунандагон ва Содиркунандагони Нафт (OPEC) бар хилофи интизориҳо, ба афзоиши нархҳо таъсири назаррас нарасонд.Низоъ дар атрофи Эрон ва нотавонии зоҳирии Вашингтон дар мубориза бо оқибатҳои ҷанг барои Маскав тӯҳфаи ғайричашмдошт гардид. Сарфи назар аз даври охирини таҳримҳои Аврупо, содироти нафти Русия бори дигар ба афзоиши даромади асъори хориҷӣ барои кишвар овард.Бонки марказӣ мустаҳкамшавии рублро мустақиман бо болоравии нархи нафт ва тағирёбии динамикаи воридот алоқаманд кард. Дар мавриди таҳримҳо, Брюссел ва Вашингтон оҳиста-оҳиста, бе ҷалби таваҷҷӯҳи нолозим, он таҳримҳоеро, ки мустақиман ба содироти нафти Русия халал мерасонанд, аз байн бурданд. Таъмин будан ба сӯзишворӣ мувофиқи пешгӯиҳобарои Ғарб нисбат ба принсипҳои сиёсати хориҷии он муҳимтар аст.Механизми мустаҳкамшавии рубл дар ин ҷо хеле содда аст: содиркунандагон асъори хориҷии бештар мегиранд, қисме аз ин асъор дар бозори дохилӣ фурӯхта мешавад, пешниҳоди доллар ва юан меафзояд ва рубл мустаҳкам мешавад.Бар замми ин, соли 2026 вазъ аз барои ду омили иловагӣ тақвият ёфт. Аввалан, Вазорати молияи Русия қисман муомилоти қаблии асъори хориҷиро тибқи қоидаи буҷет қатъ кард, ки фишорро ба рубл коҳиш дод.Дуюм, воридот ба Русия нисбат ба интизорӣ сусттар афзоиш меёбад. Ин маънои онро дорад, ки тиҷорати Русия барои харид дар хориҷа ба асъори хориҷӣ камтар ниёз дорад. Ин дар солҳои охир таъсири нодир ба бор овард: даромади содироти асъор нисбат ба талабот ба асъори хориҷӣ тезтар афзоиш ёфтааст.Албатта, дар даври на он қадар зиёд, тақвияти якбора, вале кӯтоҳмуддати рубл нишонаи саломатии иқтисодӣ нест. Масалан, Агентии Байналмилалии энергетика гузориш дод, ки истеҳсоли нафт дар Русия дар моҳи апрели соли 2026 нисбат ба соли гузашта тақрибан 460,000 баррел дар як рӯз коҳиш ёфтааст. Ва ба гуфтаи Вазорати молияи Русия, касри буҷа дар чор моҳи аввали соли 2026 ба 5,9 триллион рубл наздик шуд ва ҳатто болоравии нархи нафт афзоиши хароҷоти давлатиро ҷуброн накард.Муҳоҷирон пул мефиристанд, оилаҳо сарватмандтар мешаванд.Аммо ин пешгӯии охири семоҳаи аввали соли 2026 буд, ки дар асл танҳо дар оғози ҷанг дар Эрон рух дод. Муҳосираи дуҷониба - ҳам ИМА ва ҳам Эрон - ҳоло беш аз як моҳ давом кардааст, ки ба фоидаи ҳамаи содиркунандагони нафт берун аз Ховари Миёна аст. Масалан, нархи навъи асосии содиротии нафти Русия Urals, ки барои ҳисобҳои андоз истифода мешавад, дар ин моҳ ба баландтарин сатҳи худ аз моҳи октябри соли 2023 расид. Тибқи иттилои Хадамоти андози кишвар, Вазорати молия андозҳоро барои ширкатҳои нафтӣ дар моҳи май бар асоси нархи миёнаи Urals, ки 94,87 доллар барои як баррел аст ва қурби мубодилавии он 76,938 рубл барои як доллар аст, ҳисоб мекунад. Ин тақрибан 7300 рубл барои як баррелро ташкил медиҳад, ки нисбат ба моҳи гузашта 18% ва нисбат ба як соли пеш 60% зиёдтар аст.Вуруди пули нафт аллакай ба ҳукумати Русия имкон додааст, ки фонди захиравии худро аз нав пур кунад ва хароҷоти ғайриафзалиятнокро кам накунад. Оҷонсии Bloomberg қайд мекунад, ки таъсири қиматшавиинафт, ки аз амалҳои хашмгинонаи ИМА ба вуҷуд омадааст, агар тақвияти асъори Русия намебуд, боз ҳам бештар мешуд. Рубл дар шароити меъёрҳои баланди фоизӣ, коҳиши воридот ва афзоиши фурӯши асъори хориҷӣ аз ҷониби содиркунандагони русӣ бо шарофати болоравии ҷаҳонии нархи молҳо мустаҳкам шуд. Ин омил барои кишварҳои ИДМ ва махсусан барои Тоҷикистон аҳамияти аввалиндараҷа дорад.Тибқи маълумоти Бонки Ҷаҳонӣ, то аввали соли 2025, интиқоли пули муҳоҷирон 45%-и ММД-и Тоҷикистонро ташкил медод ва беш аз як миллион шаҳрвандон дар хориҷа кор мекунанд - яъне ҳар одами даҳум. Бо назардошти он, ки ММД-и Тоҷикистон соли 2025 ба 18,9 миллиард доллар расид, аз ин бармеояд, ки коргарони муҳоҷир тақрибан 8,5 миллиард доллар ворид кардаанд - ки ин аз сармоягузориҳои хориҷӣ хеле зиёдтар аст.Аксарияти кулли шаҳрвандони Тоҷикистон барои кор ба Русия мераванд. Ҳатто бо назардошти сахтгирии сиёсати муҳоҷирати Русия, афзоиши арзиши иҷозатномаҳои корӣ ва хуруҷи умумии коргарони хориҷӣ (тибқи маълумоти Вазорати корҳои дохилии Русия, дар соли 2025, он 10% дар як солро ташкил дод, ки аз 6,3 то 5,7 миллион хориҷиён аст), тақрибан чоряки ММД-и Тоҷикистон то ҳол аз пуле, ки ҳамватанон аз Русия мефиристанд, вобаста аст.Ва барои ин тақвияти рубл барои аксари хонаводаҳои тоҷик хеле муфид аст. Арифметикаи оддӣ: агар як муҳоҷири корӣ дар Маскав ба ҳисоби миёна 150-180 ҳазор рубл бо ҷадвали 6/1 ва кор дар басти 12-соата ба даст орад, пас - бо назардошти пардохти пули манзил, иҷозатномаҳои корӣ ва хӯрокворӣ - дар моҳи январ ба хона тақрибан 8 -9ҳазор сомонӣ мефиристоданд.Бо қави шудани рубл, даромади воқеии оила ва қобилияти харидорӣ якбора афзоиш ёфта, аллакай ба 10-11ҳазор сомонӣ мерасад. Агар муҳосираи Ҳурмуз, болоравии нархи нафт ва динамикаи тақвияти рубл идома ёбад, ин даромад то охири тобистон то 13-14 ҳазор сомонӣ афзоиш меёбад. Ин қариб 50% нисбат ба аввали сол зиёдтар аст - ва ин бе афзоиши музди меҳнати асосии хонавода аст.Ин "иқтисоди самти муҳоҷирон" аст. Бонки Ҷаҳонӣ ин таъсирро мустақиман дар соли 2022 пешгӯӣ мекард, вақте ки таҳлилгарон пас аз сар задани низоъ дар Украина коҳиши интиқоли пулро интизор буданд. Аммо, акси ҳолрӯй дод: бинобар қарори Владимир Путин дар бораи фурӯши нафт бо асъори хориҷӣ, рубл қариб шаш моҳ ба таври назаррас мустаҳкам шуд, ниёз ба қувваи корӣ дар Русия боқӣ монд ва ҳаҷми интиқоли пул ба авҷи таърихӣ расид.Тибқи иттилои Бонки марказии Федератсияи Русия, танҳо дар соли 2021 аз Русия ба Тоҷикистон қариб 2,9 миллиард доллар интиқол дода шудааст. То охири соли 2022, воридоти маблағҳои пулӣ ба ҷумҳурӣ "якбора" ба 5,3 миллиард доллар расид, ки 49%-и ММД-и ҷумҳуриро ташкил дод ва рекорди давраи истиқлолияти Тоҷикистонро гузошт. Бо назардошти он, ки ин вазъият метавонад дар моҳҳои оянда такрор шавад, аксари оилаҳои тоҷик эҳтимолан аз тақвияти рубл истиқбол хоҳанд кард, зеро барои онҳо гирифтани 14 ҳазор сомонӣ нисбат ба 9 ҳазор сомонӣ бешубҳа афзалтар аст.Имкониятҳо ва хатарҳо барои воридкунандагонАммо ҷиҳати манфӣ ҳам вуҷуд дорад. Барои баъзе бахшҳои тиҷорат, қавитар шудани рубл на он қадар фоидаовар аст.Пеш аз ҳама, ин ба саноати сӯзишворӣ дахл дорад. Рубли қавӣ аллакай метавонист боиси болоравии нархи бензин ва сӯзишворӣ гардад, аммо бо назардошти норасоии нафту газ, ки аз баста шудани гулӯгоҳи Ҳурмуз ба вуҷуд омадааст, мушкилот метавонад боз ҳам шадидтар шавад. Барои аксари шаҳрвандон, бахусус дар Душанбе, ин вазъияти душвор қисман бо гузариши васеъ ба мошинҳои барқӣ дар се-чор соли охир ҷуброн карда мешавад, аз ин рӯ, болоравии назарраси нархҳороинтизор намешавем.Аммо, дар дигар минтақаҳо, ки мошинҳои муҳаррики дарунсӯз то ҳол аксарияти нақлиёти шахсӣ ва ҷамъиятиро ташкил медиҳанд, норасоии бензин ва сӯзишвории дизелӣ аллакай ба ҷайби истеъмолкунандагон зарба мезанад. То охири моҳи апрел нархи бензин ва сӯзишвории дизелӣ дар кишвар 8,9% афзоиш ёфтааст.Аммо, бояд қайд кард, ки болоравии нархи нафт қариб як моҳ пеш аз оғози мустаҳкамшавии рубл оғоз ёфт, ки ин маънои онро дорад, ки мустаҳкамшавии асъори Русия нисбат ба сомонӣ омили мусоидаткунанда, вале на омили асосӣ дар болоравии нархи "тиллои сиёҳ" мебошад. Нархи сӯзишворӣ барои тоҷикон мустақиман бо поёни низоъ дар Ховари Миёна алоқаманд аст.Бахши дуюми иқтисодиёт, ки дар он мустаҳкамшавии рубл таъсири мусбат ва манфӣ дорад, бахши кишоварзӣ ва хӯрокворӣ мебошад. Аввалан, болоравии дар боло зикршудаи нархи дизел, ки дар натиҷаи мустаҳкамшавии рубл нисбат ба сомонӣ ба вуҷуд омадааст, метавонад ба болоравии нархи меваю сабзавот табдил ёбад, зеро қариб ҳамаи техникаҳои кишоварзӣ бо сӯзишвории дизелӣ кор мекунанд.Ин маънои онро дорад, ки деҳқонон хароҷоти афзояндаро табиатан ба истеъмолкунандагон интиқол медиҳанд. Дуюм, болоравии нархи маҳсулоти воридотӣ вуҷуд дорад. Механизм оддӣ аст. Масалан таъминкунандаи русӣ як тонна ордро ба маблағи 25,000 рубл мефурӯшад. Бо нархи 1 сомонӣ барои 7 рубл, воридкунандаи тоҷик тақрибан 3,570 сомонӣ пардохт мекунад.Аммо агар қурби рубл мустаҳкам шавад ва қурби асъор тағйир ёбад, масалан, ба 1 сомонӣ барои 5,5 рубл, ҳамон тонна орд қариб 4550 сомонӣ арзиш хоҳад дошт, бе ягон тағйирот дар нархи таъминкунандагон. Бале, Қазоқистон содиркунандаи асосии орд ва ғаллаи арзони Тоҷикистон боқӣ мемонад, аммо маҳсулот маҳз аз он сабаб арзон аст, ки Қазоқистон анъанавӣ маҳсулоти изофии воридотиро аз Русия мехарад.Аммо, тибқи гузоришҳои ҳукумати Қазоқистон, Тоҷикистон ва Ӯзбекистони ҳамсоя бо афзоиши назарраси хариди ғалла дар семоҳаи аввали соли 2026, бомуваффақият худро ҳимоя кардаанд. Дар мавриди нархҳои кишоварзӣ, барои худи истеҳсолкунандагон, сарфи назар аз афзоиши нархи сӯзишворӣ барои техника, ин эҳтимолан як бартарӣ аст, зеро маҳсулоти содиротии онҳо дар бозори Русия хеле рақобатпазиртар мешавад. Бо назардошти он, ки Тоҷикистон дар панҷ соли охир содироти меваю сабзавоти худро ба Русия мунтазам афзоиш дод (тибқи маълумоти Хадамоти гумруки Тоҷикистон, аз январ то июли соли 2025 нисбат ба ҳамин давраи соли 2024 2,6 маротиба афзоиш ёфтаанд), деҳқонони тоҷик метавонанд даромади худро аллакай тобистону тирамоҳи имсол ба таври назаррас афзоиш диҳанд, дар ҳоле ки хоҷагиҳои калони кишоварзӣ метавонанд буҷаи давлатиро пурра кунанд. Деҳқонон ҳам аз қурби баланди рубл ва ҳам аз тахфифи 50%-и пешниҳодкардаи Роҳи оҳани Русия ба Тоҷикистон барои интиқоли меваю сабзавот тавассути роҳи оҳан, ки дар охири соли 2025 тамдид шуда буд, баҳра мебаранд.Пас, агар вазъияти кунунии бозори нафт боқӣ монад ва асъори Русия мустаҳкам шавад, пешгӯии ниҳоӣ барои Тоҷикистон чӣ гуна хоҳад буд? Барои аксарияти кулли шаҳрвандони оддӣ, ин мусбат аст. Коҳиши нархи сӯзишворӣ пеш аз ҳама на аз тағйирёбии қурби рубл, балки аз анҷоми муҳосираи гулӯгоҳи Ҳурмуз вобаста аст. Дар мавриди хӯрокворӣ, Русия яке аз воридкунандагони асосии кишвар аст.Ин маънои онро дорад, ки ҳатто афзоиши ночизи нархи маҳсулоти Русия дар мағозаҳои Тоҷикистон ба амнияти воқеии хӯроквории хонаводаҳо таъсир нахоҳад расонд, агар он умуман дар ду-се моҳи оянда ба назар расад. Аммо муҳимтар аз ҳама, барои аксари оилаҳои тоҷике, ки аз Русия аз муҳоҷиронаш маблағҳои пулӣмегиранд, ин афзоиши эҳтимолии нарх пурра бо афзоиши назарраси даромад ҷуброн карда мешавад.
https://sputnik.tj/20260326/rubli-rusi-az-rusiya-iiao-mahdud-1076350757.html
https://sputnik.tj/20260211/amonatbonk-rubl-vobastagi-dollaru-evro-kam-1075174911.html
https://sputnik.tj/20250519/hissa-muomilot-asor-milli-rusiya-kishvarho-iiao-rekord-rasid-1067384356.html
https://sputnik.tj/20251202/bmt-guzarish-hisobbarobarkuni-rusiya-etidol-iqtisodiyot-1073462787.html
https://sputnik.tj/20251223/tahrimhoi-ia-tijorat-rusiya-qurb-asor-peshgui-bmt-1074062971.html
русия
Sputnik Тоҷикистон
info@sputnik.tj
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Sputnik Тоҷикистон
info@sputnik.tj
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Хабарҳо
tg_TJ
Sputnik Тоҷикистон
info@sputnik.tj
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Sputnik Тоҷикистон
info@sputnik.tj
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
дар тоҷикистон, пули миллӣ, сомонӣ, таъсир, русия, рубли русӣ, иқтисод, арзиши асъор
дар тоҷикистон, пули миллӣ, сомонӣ, таъсир, русия, рубли русӣ, иқтисод, арзиши асъор
ДУШАНБЕ, 21 мая - Sputnik.Моҳҳои апрел ва майи соли 2026, рубли русӣ яке аз асъорҳои босуръат мустаҳкамшаванда дар ҷаҳон буд.
Тибқи иттилои якчанд биржаҳо, танҳо моҳи апрел рубли русӣ нисбат ба доллар тақрибан 8,5% афзоиш нишон дод. То нимаи моҳи май, қурби доллари ИМА дар бозори ғайрибиржавӣ бори аввал аз моҳи феврали соли 2023 аз 73 рубл поён рафт.
Албатта, тақвияти қавӣ, вале нисбатан устувори рубл ба иқтисодиёти кишварҳое, ки Русия яке аз шарикони асосии тиҷоратии онҳост, таъсир расонд. Ин махсусан ба Тоҷикистон дахл дорад, ки дар он ҷо ноустувории қурби рубл на танҳо ба нархҳо дар рафҳои мағозаҳо ва нуқтаҳои фурӯши сӯзишворӣ, балки ба некӯаҳволии молиявии садҳо ҳазор нафар ва даҳҳо ҳазор оилаҳое, ки буҷаи оилаашон аз интиқоли пули муҳоҷирони меҳнатӣ вобаста мебошад, таъсиргузор аст.
Барои фаҳмидани он ки чӣ гуна тақвияти қурби рубл ба иқтисоди Тоҷикистон дар муддати муайян таъсир мерасонад, дар матлаби Sputnik Tajikistan хонед.
"Тӯҳфаи" Трамп ва оятуллоҳҳо
Барои иқтисоди Русия ин қариб аҷиб ба назар мерасад: таҳримҳо боқӣ мемонанд, хароҷоти низомӣ баланд аст, буҷа зери фишор, аммо эҳтимол дорад, ки давлат на танҳо касри эҳтимолии хазинадориро идора кунад, балки ҳатто нақшаи буҷаи худро бо даромади бештар иҷро кунад. Аммо сабаби ин пеш аз ҳама на дар Маскав, балки дар Ховари Миёна аст.
Баҳори соли 2026, дар пасманзари муҳосираи дукаратаи гулӯгоҳи Ҳурмуз, бозори ҷаҳонии нафту газ бузургтарин фишорро аз замони сар задани низоъ дар Украина дар соли 2022 аз сар гузаронд. То аввали тобистон, оқибатҳои он аз ҳама гуна муқоисаҳо бо тағйирёбии нархи нафти бӯҳрони маъруфи нафтии соли 1973, ки якчанд бахшҳои калидии иқтисодиро дар кишварҳои пешрафтаи Ғарб ва Осиё ба куллӣ тағйир дод, шадидтар хоҳанд буд.
Низоъ дар атрофи Эрон ва бӯҳрони воқеии киштиронӣ тавассути гулӯгоҳи Ҳурмуз таъминоти "тиллои сиёҳ"-ро дар бозори ҷаҳонӣ ба таври назаррас коҳиш додааст.
Оҷонсии Morgan Stanley коҳиши захираҳои ҷаҳониро қариб 4,8 миллион баррел дар як рӯз арзёбӣ кард. Дар ин замина, нафти Brent бори дигар ба сатҳҳои болотар аз 100 доллар барои як баррел наздик шуд ва нафти Urals-и Русия нисбат ба як соли пеш бо тахфифи хеле камтар фурӯхта мешуд. Ҳатто хуруҷи АМА аз Созмони Истеҳсолкунандагон ва Содиркунандагони Нафт (OPEC) бар хилофи интизориҳо, ба афзоиши нархҳо таъсири назаррас нарасонд.
Низоъ дар атрофи Эрон ва нотавонии зоҳирии Вашингтон дар мубориза бо оқибатҳои ҷанг барои Маскав тӯҳфаи ғайричашмдошт гардид. Сарфи назар аз даври охирини таҳримҳои Аврупо, содироти нафти Русия бори дигар ба афзоиши даромади асъори хориҷӣ барои кишвар овард.
Бонки марказӣ мустаҳкамшавии рублро мустақиман бо болоравии нархи нафт ва тағирёбии динамикаи воридот алоқаманд кард. Дар мавриди таҳримҳо, Брюссел ва Вашингтон оҳиста-оҳиста, бе ҷалби таваҷҷӯҳи нолозим, он таҳримҳоеро, ки мустақиман ба содироти нафти Русия халал мерасонанд, аз байн бурданд. Таъмин будан ба сӯзишворӣ мувофиқи пешгӯиҳобарои Ғарб нисбат ба принсипҳои сиёсати хориҷии он муҳимтар аст.
Механизми мустаҳкамшавии рубл дар ин ҷо хеле содда аст: содиркунандагон асъори хориҷии бештар мегиранд, қисме аз ин асъор дар бозори дохилӣ фурӯхта мешавад, пешниҳоди доллар ва юан меафзояд ва рубл мустаҳкам мешавад.
Бар замми ин, соли 2026 вазъ аз барои ду омили иловагӣ тақвият ёфт. Аввалан, Вазорати молияи Русия қисман муомилоти қаблии асъори хориҷиро тибқи қоидаи буҷет қатъ кард, ки фишорро ба рубл коҳиш дод.
Дуюм, воридот ба Русия нисбат ба интизорӣ сусттар афзоиш меёбад. Ин маънои онро дорад, ки тиҷорати Русия барои харид дар хориҷа ба асъори хориҷӣ камтар ниёз дорад. Ин дар солҳои охир таъсири нодир ба бор овард: даромади содироти асъор нисбат ба талабот ба асъори хориҷӣ тезтар афзоиш ёфтааст.
Албатта, дар даври на он қадар зиёд, тақвияти якбора, вале кӯтоҳмуддати рубл нишонаи саломатии иқтисодӣ нест. Масалан, Агентии Байналмилалии энергетика гузориш дод, ки истеҳсоли нафт дар Русия дар моҳи апрели соли 2026 нисбат ба соли гузашта тақрибан 460,000 баррел дар як рӯз коҳиш ёфтааст. Ва ба гуфтаи Вазорати молияи Русия, касри буҷа дар чор моҳи аввали соли 2026 ба 5,9 триллион рубл наздик шуд ва ҳатто болоравии нархи нафт афзоиши хароҷоти давлатиро ҷуброн накард.
Муҳоҷирон пул мефиристанд, оилаҳо сарватмандтар мешаванд.
Аммо ин пешгӯии охири семоҳаи аввали соли 2026 буд, ки дар асл танҳо дар оғози ҷанг дар Эрон рух дод. Муҳосираи дуҷониба - ҳам ИМА ва ҳам Эрон - ҳоло беш аз як моҳ давом кардааст, ки ба фоидаи ҳамаи содиркунандагони нафт берун аз Ховари Миёна аст. Масалан, нархи навъи асосии содиротии нафти Русия Urals, ки барои ҳисобҳои андоз истифода мешавад, дар ин моҳ ба баландтарин сатҳи худ аз моҳи октябри соли 2023 расид.
Тибқи иттилои Хадамоти андози кишвар, Вазорати молия андозҳоро барои ширкатҳои нафтӣ дар моҳи май бар асоси нархи миёнаи Urals, ки 94,87 доллар барои як баррел аст ва қурби мубодилавии он 76,938 рубл барои як доллар аст, ҳисоб мекунад. Ин тақрибан 7300 рубл барои як баррелро ташкил медиҳад, ки нисбат ба моҳи гузашта 18% ва нисбат ба як соли пеш 60% зиёдтар аст.
Вуруди пули нафт аллакай ба ҳукумати Русия имкон додааст, ки фонди захиравии худро аз нав пур кунад ва хароҷоти ғайриафзалиятнокро кам накунад. Оҷонсии Bloomberg қайд мекунад, ки таъсири қиматшавиинафт, ки аз амалҳои хашмгинонаи ИМА ба вуҷуд омадааст, агар тақвияти асъори Русия намебуд, боз ҳам бештар мешуд.
Рубл дар шароити меъёрҳои баланди фоизӣ, коҳиши воридот ва афзоиши фурӯши асъори хориҷӣ аз ҷониби содиркунандагони русӣ бо шарофати болоравии ҷаҳонии нархи молҳо мустаҳкам шуд. Ин омил барои кишварҳои ИДМ ва махсусан барои Тоҷикистон аҳамияти аввалиндараҷа дорад.
Тибқи маълумоти Бонки Ҷаҳонӣ, то аввали соли 2025, интиқоли пули муҳоҷирон 45%-и ММД-и Тоҷикистонро ташкил медод ва беш аз як миллион шаҳрвандон дар хориҷа кор мекунанд - яъне ҳар одами даҳум. Бо назардошти он, ки ММД-и Тоҷикистон соли 2025 ба 18,9 миллиард доллар расид, аз ин бармеояд, ки коргарони муҳоҷир тақрибан 8,5 миллиард доллар ворид кардаанд - ки ин аз сармоягузориҳои хориҷӣ хеле зиёдтар аст.
Аксарияти кулли шаҳрвандони Тоҷикистон барои кор ба Русия мераванд. Ҳатто бо назардошти сахтгирии сиёсати муҳоҷирати Русия, афзоиши арзиши иҷозатномаҳои корӣ ва хуруҷи умумии коргарони хориҷӣ (тибқи маълумоти Вазорати корҳои дохилии Русия, дар соли 2025, он 10% дар як солро ташкил дод, ки аз 6,3 то 5,7 миллион хориҷиён аст), тақрибан чоряки ММД-и Тоҷикистон то ҳол аз пуле, ки ҳамватанон аз Русия мефиристанд, вобаста аст.
Ва барои ин тақвияти рубл барои аксари хонаводаҳои тоҷик хеле муфид аст. Арифметикаи оддӣ: агар як муҳоҷири корӣ дар Маскав ба ҳисоби миёна 150-180 ҳазор рубл бо ҷадвали 6/1 ва кор дар басти 12-соата ба даст орад, пас - бо назардошти пардохти пули манзил, иҷозатномаҳои корӣ ва хӯрокворӣ - дар моҳи январ ба хона тақрибан 8 -9ҳазор сомонӣ мефиристоданд.
Бо қави шудани рубл, даромади воқеии оила ва қобилияти харидорӣ якбора афзоиш ёфта, аллакай ба 10-11ҳазор сомонӣ мерасад. Агар муҳосираи Ҳурмуз, болоравии нархи нафт ва динамикаи тақвияти рубл идома ёбад, ин даромад то охири тобистон то 13-14 ҳазор сомонӣ афзоиш меёбад. Ин қариб 50% нисбат ба аввали сол зиёдтар аст - ва ин бе афзоиши музди меҳнати асосии хонавода аст.
Ин "иқтисоди самти муҳоҷирон" аст. Бонки Ҷаҳонӣ ин таъсирро мустақиман дар соли 2022 пешгӯӣ мекард, вақте ки таҳлилгарон пас аз сар задани низоъ дар Украина коҳиши интиқоли пулро интизор буданд. Аммо, акси ҳолрӯй дод: бинобар қарори Владимир Путин дар бораи фурӯши нафт бо асъори хориҷӣ, рубл қариб шаш моҳ ба таври назаррас мустаҳкам шуд, ниёз ба қувваи корӣ дар Русия боқӣ монд ва ҳаҷми интиқоли пул ба авҷи таърихӣ расид.
Тибқи иттилои Бонки марказии Федератсияи Русия, танҳо дар соли 2021 аз Русия ба Тоҷикистон қариб 2,9 миллиард доллар интиқол дода шудааст. То охири соли 2022, воридоти маблағҳои пулӣ ба ҷумҳурӣ "якбора" ба 5,3 миллиард доллар расид, ки 49%-и ММД-и ҷумҳуриро ташкил дод ва рекорди давраи истиқлолияти Тоҷикистонро гузошт. Бо назардошти он, ки ин вазъият метавонад дар моҳҳои оянда такрор шавад, аксари оилаҳои тоҷик эҳтимолан аз тақвияти рубл истиқбол хоҳанд кард, зеро барои онҳо гирифтани 14 ҳазор сомонӣ нисбат ба 9 ҳазор сомонӣ бешубҳа афзалтар аст.
Имкониятҳо ва хатарҳо барои воридкунандагон
Аммо ҷиҳати манфӣ ҳам вуҷуд дорад. Барои баъзе бахшҳои тиҷорат, қавитар шудани рубл на он қадар фоидаовар аст.
Пеш аз ҳама, ин ба саноати сӯзишворӣ дахл дорад. Рубли қавӣ аллакай метавонист боиси болоравии нархи бензин ва сӯзишворӣ гардад, аммо бо назардошти норасоии нафту газ, ки аз баста шудани гулӯгоҳи Ҳурмуз ба вуҷуд омадааст, мушкилот метавонад боз ҳам шадидтар шавад. Барои аксари шаҳрвандон, бахусус дар Душанбе, ин вазъияти душвор қисман бо гузариши васеъ ба мошинҳои барқӣ дар се-чор соли охир ҷуброн карда мешавад, аз ин рӯ, болоравии назарраси нархҳороинтизор намешавем.
Аммо, дар дигар минтақаҳо, ки мошинҳои муҳаррики дарунсӯз то ҳол аксарияти нақлиёти шахсӣ ва ҷамъиятиро ташкил медиҳанд, норасоии бензин ва сӯзишвории дизелӣ аллакай ба ҷайби истеъмолкунандагон зарба мезанад. То охири моҳи апрел нархи бензин ва сӯзишвории дизелӣ дар кишвар 8,9% афзоиш ёфтааст.
Аммо, бояд қайд кард, ки болоравии нархи нафт қариб як моҳ пеш аз оғози мустаҳкамшавии рубл оғоз ёфт, ки ин маънои онро дорад, ки мустаҳкамшавии асъори Русия нисбат ба сомонӣ омили мусоидаткунанда, вале на омили асосӣ дар болоравии нархи "тиллои сиёҳ" мебошад. Нархи сӯзишворӣ барои тоҷикон мустақиман бо поёни низоъ дар Ховари Миёна алоқаманд аст.
Бахши дуюми иқтисодиёт, ки дар он мустаҳкамшавии рубл таъсири мусбат ва манфӣ дорад, бахши кишоварзӣ ва хӯрокворӣ мебошад. Аввалан, болоравии дар боло зикршудаи нархи дизел, ки дар натиҷаи мустаҳкамшавии рубл нисбат ба сомонӣ ба вуҷуд омадааст, метавонад ба болоравии нархи меваю сабзавот табдил ёбад, зеро қариб ҳамаи техникаҳои кишоварзӣ бо сӯзишвории дизелӣ кор мекунанд.
Ин маънои онро дорад, ки деҳқонон хароҷоти афзояндаро табиатан ба истеъмолкунандагон интиқол медиҳанд. Дуюм, болоравии нархи маҳсулоти воридотӣ вуҷуд дорад. Механизм оддӣ аст. Масалан таъминкунандаи русӣ як тонна ордро ба маблағи 25,000 рубл мефурӯшад. Бо нархи 1 сомонӣ барои 7 рубл, воридкунандаи тоҷик тақрибан 3,570 сомонӣ пардохт мекунад.
Аммо агар қурби рубл мустаҳкам шавад ва қурби асъор тағйир ёбад, масалан, ба 1 сомонӣ барои 5,5 рубл, ҳамон тонна орд қариб 4550 сомонӣ арзиш хоҳад дошт, бе ягон тағйирот дар нархи таъминкунандагон. Бале, Қазоқистон содиркунандаи асосии орд ва ғаллаи арзони Тоҷикистон боқӣ мемонад, аммо маҳсулот маҳз аз он сабаб арзон аст, ки Қазоқистон анъанавӣ маҳсулоти изофии воридотиро аз Русия мехарад.
Аммо, тибқи гузоришҳои ҳукумати Қазоқистон, Тоҷикистон ва Ӯзбекистони ҳамсоя бо афзоиши назарраси хариди ғалла дар семоҳаи аввали соли 2026, бомуваффақият худро ҳимоя кардаанд.
Дар мавриди нархҳои кишоварзӣ, барои худи истеҳсолкунандагон, сарфи назар аз афзоиши нархи сӯзишворӣ барои техника, ин эҳтимолан як бартарӣ аст, зеро маҳсулоти содиротии онҳо дар бозори Русия хеле рақобатпазиртар мешавад. Бо назардошти он, ки Тоҷикистон дар панҷ соли охир содироти меваю сабзавоти худро ба Русия мунтазам афзоиш дод (тибқи маълумоти Хадамоти гумруки Тоҷикистон, аз январ то июли соли 2025 нисбат ба ҳамин давраи соли 2024 2,6 маротиба афзоиш ёфтаанд), деҳқонони тоҷик метавонанд даромади худро аллакай тобистону тирамоҳи имсол ба таври назаррас афзоиш диҳанд, дар ҳоле ки хоҷагиҳои калони кишоварзӣ метавонанд буҷаи давлатиро пурра кунанд.
Деҳқонон ҳам аз қурби баланди рубл ва ҳам аз тахфифи 50%-и пешниҳодкардаи Роҳи оҳани Русия ба Тоҷикистон барои интиқоли меваю сабзавот тавассути роҳи оҳан, ки дар охири соли 2025 тамдид шуда буд, баҳра мебаранд.
Пас, агар вазъияти кунунии бозори нафт боқӣ монад ва асъори Русия мустаҳкам шавад, пешгӯии ниҳоӣ барои Тоҷикистон чӣ гуна хоҳад буд? Барои аксарияти кулли шаҳрвандони оддӣ, ин мусбат аст. Коҳиши нархи сӯзишворӣ пеш аз ҳама на аз тағйирёбии қурби рубл, балки аз анҷоми муҳосираи гулӯгоҳи Ҳурмуз вобаста аст. Дар мавриди хӯрокворӣ, Русия яке аз воридкунандагони асосии кишвар аст.
Ин маънои онро дорад, ки ҳатто афзоиши ночизи нархи маҳсулоти Русия дар мағозаҳои Тоҷикистон ба амнияти воқеии хӯроквории хонаводаҳо таъсир нахоҳад расонд, агар он умуман дар ду-се моҳи оянда ба назар расад. Аммо муҳимтар аз ҳама, барои аксари оилаҳои тоҷике, ки аз Русия аз муҳоҷиронаш маблағҳои пулӣмегиранд, ин афзоиши эҳтимолии нарх пурра бо афзоиши назарраси даромад ҷуброн карда мешавад.
