Ҷаҳони ноором: 7 низоъи мусаллаҳонаи соли 2025
© AP / Abdel Kareem Hana
Обуна шудан
Дар бораи он ки чӣ тавр соли гузашта ба рамзи "изтироби ҷанг"-и нав табдил ёфт, алангаи низоъҳои калонро паси сар кард ва шарораи ҷангҳои нави хунинро аён сохт, - дар ин мавод бихонед
ДУШАНБЕ, 30 дек - Sputnik. Агар муаррихон дар оянда соли 2025-ро тасвир созанд, дар беҳтарин маврид, онро ҳамчун соли пур аз низоъҳои аввали асри XXI ва аз ин бадтар "изтироби ҷанг"-и нав номбар хоҳанд кард.
Дар саҳифаҳои таърих бӯҳрони муносибатҳои Англия ва Шӯравиро дар соли 1927 бо таҳдиди ҷанги пурра байни Иттиҳоди Шӯравӣ ва як блоки тамоми давлатҳои аврупоӣ маҳз чунин ном мебурдан.
Гарчанде он вақт аз низоъ пешгирӣ карда шуд, бисёре аз кишварҳои Аврупо, Осиё ва Шарқ фавран бо интизории хунрезиҳои бузург мусобиқаи бузурги мусаллаҳшавиро оғоз карданд. Ҳамагӣ чанд сол баъд, фашистон дар Олмон сари қудрат омаданд ва ҷаҳон дар остонаи даҳшатноктарин ҷанги асри ХХ ва аввалин истифодаи ҷангии силоҳи ҳастаӣ қарор гирифт.
Умедворем, ки соли 2025 чунин нишонаи даҳшатангез барои ҷангҳои нав нахоҳад буд, аммо пешгӯиҳо норавшананд. Чунончӣ, агар се сол пеш ғарбиён амалиёти махсус дар Украинаро бо овози баланд "бузургтарин низои аср" меномиданд, пас то охири соли 2025 он танҳо ба яке аз "нуқтаҳои доғ" дар харитаи ҷаҳон табдил ёфтааст.
Ҳамлаҳои мушакии Эрон ва Исроил, таҳдиди ҳуҷум ба Венесуэла, кушта шудани шаҳрвандони Чин дар марзи Тоҷикистону Афғонистон, задухӯрдҳои Таиланд ва Камбоҷа, бархӯрди қудратҳои ҳастаӣ ва дигар низоъҳои соли 2025 - дар маводи Sputnik Тоҷикистон.
Вазъият дар Ғазза
Разрушенные здания после наступления израильской армии в секторе Газа
© AP / Leo Correa
Ҳамлаи Исроил ба Навори Ғазза дар посух ба ҳамлаи террористии Ҳамоси рӯзи 7 октябри соли 2023 боиси фалокати башарӣ ва қариб харобшавии пурраи қаламрави Фаластин гардид.
Рақамҳои дақиқи талафотро аниқ кардан ғайриимкон аст, аммо ҳатто бар асоси тахминҳои манбаъҳои гуногун, ҳазорҳо исроилӣ ва даҳҳо ҳазор фаластинӣ кушта шуданд. Аксари кушташудагон дар Ғазза шаҳрвандони осоишта буданд ва ҳадди аққал сеяки онҳо кӯдакон буданд.
Ҳамлаи Исроил манзара ва ҷуғрофияи Ғаззаро воқеан тағйир дод. Ду се ҳиссаи биноҳо ва инфрасохтор осеб диданд ё дар харобазор қарор доранд ва тамоми маҳаллаҳо ба хок яксон шуданд. Нерӯҳои Исроил долони Филаделфиро - минтақаи танг дар марзи Ғазза ва Мисрро, зери назорат гирифтанд. Нерӯҳои Исроил инчунин ин минтақаро бо долони Нетзарим тақсим сохта, минтақаро дар шимоли шаҳри Ғазза иҳота ва қариб хароб карданд ва садҳо ҳазор гурезаро ихроҷ карданд.
Миқёс ва зиёдаравии роҳбарияти низомии Исроил чунон буданд, ки то тирамоҳи соли 2025, ҳатто маъмурияти Трамп ва Ҳизби ҷумҳурихоҳон, ки одатан иттифоқчии содиқи сарвазир Бенямин Нетаняҳу мебошанд ва аз амалҳои баҳсбарангези Исроил пуштибонии дипломатии бечунучаро мекунанд, ин дафъа ба роҳбарияти кишвар фишор оварданд.
Тавре ки рӯзномаи “The Jerusalem Post” хабар дод, ҳангоми музокирот дар бораи хуруҷи нерӯҳо, мақомоти исроилӣ, ки аз ҳизбҳои ростгарои ифротӣ дар ҳукумат намояндагӣ мекарданд, бо Стив Виткофф ва Ҷаред Кушнер, ду музокиракунандаи калидии дастаи Трамп, ба муноқиша хестанд. Хусусан, вазири амнияти миллии Исроил Итамар Бен-Гвир фиристодаҳои махсуси президенти ИМА-ро барои таблиғи идеяи мубодилаи гаравгонҳо бо террористҳои зиндонӣ ҳамчун як қисми созишномаи сулҳ танқид кард.
"Онҳое, ки моро 7 октябр куштанд, бахшиш намепурсанд. Оилаҳои онҳо ба ин ифтихор мекунанд. Онҳо мехоҳанд яҳудиёнро бикушанд. Оё шумо бо Гитлер сулҳ мекунед? Ҳамос худ Гитлер аст", - гуфт ӯ.
Худи Ҳамос, сарфи назар аз нест шудани аксари роҳбарияти гурӯҳ, ҳатто бо таҳдиди нобудии пурра, аз нишастан дар сари мизи музокирот низ худдорӣ кард. Аз ҷумла, намояндагони созмони низомии Фаластин дар сурати розӣ набудан бо шартҳои хуруҷи нерӯҳои мусаллаҳи Исроил аз музокирот даст кашиданд.
Ниҳоят, 29 сентябр, пас аз музокироти тӯлонӣ, Кохи Сафед нақшаи ниҳоии ҳалли низоъро пешниҳод кард, ки каму беш ҳарду ҷонибро қонеъ мекунад ва 20 бандро дар бар мегирад. Инҳо аз "деридикализатсияи Ғазза" ва халъи силоҳи Ҳамос, раҳоии 250 маҳбус ва 1700 сокини Ғазза аз ҷониби Исроил, хуруҷи банақшагирифташудаи нерӯҳои Исроил аз ин минтақа дар се марҳила, ташкили маъмурияти гузариш ва даст кашидан аз ишғол ва истилои Ғазза аз ҷониби Исроил, ташкили шӯрои байналмилалӣ барои ҷалби сармоягузорӣ ва таъсиси минтақаи озоди иқтисодӣиборат мебошанд.
Созишнома 10 октябр эътибор пайдо кард ва сарфи назар аз хусусияти хом ва як қатор изҳороти Ҳамос ва мақомоти Исроил дар бораи вайрон кардани оташбас, эътибор дорад. Ин ҳуҷҷат мушкилоти бунёдии Ғаззаро ҳал намекунад ва низоъ метавонад дубора аланга гирад. Аммо, аксари коршиносон эътироф мекунанд, ки ҷонибҳо айни замон воситаҳои беҳтаре барои қатъи пурраи низоъ надоранд.
Ишғоли баландиҳои Ҷулон
Здание минобороны Сирии после удара Израиля
© AP / Omar Sanadiki
Охири моҳи ноябри соли 2024, мухолифини Сурия дар вилояти Ҳалаб ба мавқеи тарафдорони Башор Асад ҳамла карданд. Нерӯҳои ҳукуматӣ ба таври ҳайратангез заъифбуданд ва танҳо дар тӯли 11 рӯз нерӯҳои мухолифин тамоми кишварро забт карда, Димишқро ишғол ва режими Асадро сарнагун карданд.
Роҳбарияти Исроил тасмим гирифт, ки аз нооромиҳо дар Сурия ва ноустувории ҳукумати нав истифода барад ва қариб фавран ба сӯи баландиҳои Ҷулон — қаламраве, ки бо рӯйдодҳои Фаластин комилан рабте надорад, ҳуҷум карданд. Нерӯҳои мусаллаҳи Исроил аз соли 1967 инҷониб дар асл ин минтақаро ишғол карда буданд, аммо артиш дар он ҷо гарнизонҳои калон надошт ва кӯшиш намекард, ки қаламравҳои боқимондаи баҳсбарангезро забт кунад.
Гарчанде ки миқёси низоъ бидуни тасвирҳои даҳшатноки харобаҳои Ғазза камтар таъсирбахш ба назар расад, он барои сиёсати Ховари Миёна аҳамияти хеле бузургтар дорад. Ин амалиёт бори аввал дар тӯли 50 сол буд, ки нерӯҳои исроилӣ аз марзи Сурия пас аз созишномаи оташбас аз 31 майи соли 1974 баъди ҷанги Йом Киппур, убур карданд.
Чунон ки сарвазир Нетаняҳу 8 декабри соли 2024 изҳор дошт, "аз сабаби суқути режими Асад, созишнома бо Сурия эътибор надорад" ва Исроил қасд дорад, ки "барои таъмини амният" амал кунад. Баҳонаи дигар ҳифзи друзҳо, як гурӯҳи этникӣ-динии арабҳо буд, ки гӯё чанде аз пирони онҳо аз тарси интиқоми мақомоти нави исломии “Ҳаят Таҳрир аш-Шом” аз Исроил ҳимоят хостаанд.
Худи ҳамон рӯз воҳидҳои зиреҳпӯши исроилӣ аз хатти демаркатсионии баландиҳои Голан убур карданд ва амалиётеро барои тақвияти марз бо Сурия тавассути таъсиси назорат бар минтақаи буферӣ оғоз карданд. Дар давоми як моҳ, нерӯҳои мусаллаҳи Исроил якчанд шаҳраку деҳаҳои хурдро дар баландиҳои Ҷулон ишғол карданд ва ҳамзамон ҳамаи марказҳои дифоъи ҳавоии наздик ва чанд ҳавопаймоеро, ки метавонистанд ба пешрафти Исроил таҳдид кунанд, нобуд сохтанд.
Ҳукумати нави Сурия аз амалҳои ҳамсояи худ эътироз кард ва ин ягона коре буд, ки ӯ метавонист анҷом диҳад, зеро воҳидҳои мусаллаҳи сустмусаллаҳшудава номуташаккили “Ҳаёт Таҳрир аш-Шом*”бо артиши хуб омӯзонидашуда ва муҷаҳҳази Исроил рақобат карда наметавонистанд.
17 сентябри 2024, 20:26
Ҳанӯз 9 январи соли 2025, кобинаи Нетаняҳу нияти худродар бораи ишғоли "минтақаи назорат"-и 15-километра ва "доираи нуфуз"-и 60-километра дар дохили Сурияро "дарозмуддат" эълон кард. Ва дар нимаи ин моҳ, Нерӯҳои ҳавоии Исроил ба корвони “Ҳаёт Таҳрир аш-Шом*”дар вилояти Қунайтра ҳамла карданд ва якчанд ҷангиён ва раиси як деҳаи маҳаллиро ба ҳалокат расонданд. Ин бори аввал буд, ки Исроил пас аз суқути режими Асад ба нерӯҳои гурӯҳ мустақиман ҳамла кард.
То 2 феврал, Нерӯҳои мусаллаҳи Исроил дар наздикии деҳаи Ҷубата ал-Хашаб ва деҳаҳои наздик нуқтаҳои назоратӣ ва пойгоҳҳои низомиро таъсис дода буданд ва то охири моҳ онҳо ҳадди аққал нӯҳ посгоҳи низомӣ дар Сурия сохта буданд. Нуқтаи ниҳоии ҳамлаи Исроил ҳамлаи ҳавоии 16 июл ба бинои Ситоди Генералӣ ва мавзеи қасри президентӣ дар Димишқ буд, ки ҳадафи он хуруҷи нерӯҳои Сурия аз вилояти друзҳои Ас-Сувайда буд, ки онро бенизомиҳо фаро гирифта буд.
Бо вуҷуди вокуниши манфӣ ва маҳкумияти даҳҳо кишвар, ҳукумати Исроил ҳамларо танҳо вақте қатъ кард, ки ҳадафҳои тактикии низомии худро дар баландиҳои Ҷулон ба даст овард. Ва ба гуфтаи аксари коршиносони низомӣ ва шумораи зиёди сиёсатмадорони Ховари Миёна, пешрафти минбаъдаи Нерӯҳои мусаллаҳи Исроил танҳо бо нақшаҳои Ситоди Генералӣ ва орзуҳои сиёсии Нетаняҳу, ки дар сурати пайдо шудани ночизтарин баҳона метавонист дар ҳар лаҳза васеъ кардани "минтақаи буферии амниятӣ"-ро фармон диҳад, маҳдуд аст.
"Ҷанги дувоздаҳрӯза" бо Эрон
Израильская система ПВО "Железный купол" ведет огонь по перехвату иранских ракет над Тель-Авивом, Израиль
© AP / Leo Correa
Аммо оқибати даҳшатноктарини низои Фаластин ҷанги кӯтоҳмуддат байни Эрон ва Исроил бо дастгирии фаъолонаи низомии ИМА буд.
Ин низоъ бо сабаби иддаоҳои деринаи тарафдорони Нетаняҳу бархост, ки гӯё Теҳрон барои таҳияи босуръати силоҳи ҳастаӣ бо мақсади ҳамла ба Исроил фаъолона ғанигардонии плутонийи дараҷаи силоҳро тезондааст. Ҳамзамон, тибқи иттилои иктишофии Исроил, Эрон тасмим гирифт, ки захираҳои мушакҳои баллистикии худро аз 3000 то 8800 адад афзоиш диҳад.
То аввали соли 2025 шароити мусоид барои ҳамла ба Эрон барои Исроил фароҳам омада буд. "Меҳвари муқовимат", пеш аз ҳама Ҳамос ва Ҳизбуллоҳ, ки аз ҷониби Теҳрони расмӣ, дастгирӣ мешуд, соли 2024 дар натиҷаи ҷанги Ғазза ва амалиёти низомии нерӯҳои Исроил дар Лубнон хеле заиф шуд. Дар охири сол, режими Асад дар Сурия, ки бо ҳукумати Нетаняҳу иттифоқ дошт, суқут кард ва Доналд Трамп, ки бо пуштибонии ҳукумати Нетаняҳу маъруф аст, дар интихоботи ИМА пирӯз шуд.
Ва ҳамин тавр, шаби 13 июн Исроил амалиёти бузурги низомии "Мардум мисли шер"-ро оғоз кард, ки иншооти ҳастаии Эрон ва инфрасохтори низомиро ҳадаф қарор дод. Дар омодагӣ ба ин амалиёт, хадамоти иктишофии Моссад ҳавопаймоҳои хурди низомии бесарнишин ва системаҳои мушакии зиддитанкии Spike-ро бо идоракунии дурдаст ба Эрон интиқол доданд. Бо истифода аз маълумоти дақиқ дар бораи низоми дифоъи ҳавоии Эрон, як ҳамлаи бузурги бесарнишин оғоз шуд ва чанд дақиқа пас, беш аз 200 ҳавопаймои исроилӣ аввалин ҳамлаи ҳавоии худро анҷом доданд. Унсурҳои калидии низоми дифоъи ҳавоии Эрон – истгоҳҳои радарӣ ва батареяҳои мушакҳои ҳавоӣ ғайрифаъол карда шуданд ва Исроил бартариро ба даст овард.
Ғайр аз ин, Моссад ва Исроил тавонистанд якчанд мақомоти баландпояи низомии Эрон ва як қатор олимони соҳаи физикаи ҳастаиро, ки масъули барномаи ҳастаӣ буданд, аз байн баранд.
27 августи 2025, 11:59
Теҳрон дар посух амалиёти "Ваъдаи ҳақиқӣ"-ро эълон кард ва беш аз 500 мушаки баллистикӣ ва беш аз 1000 ҳавопаймои бесарнишинро ба шаҳрҳои душман партоб кард. Ва он гоҳ Исроил як ҳолати ғайричашмдоштро дид, роҳбарияти кишвар захираҳои силоҳро дар зарродхонаҳои Ҷумҳурии Исломӣ ба таври возеҳ нодида гирифт ва имконоти дифоъи ҳавоии худро аз ҳад зиёд баҳогузорӣ мекард.Ҳатто агар мо ба тахминҳои Исроил дар бораи боздоштани 86% мушакҳои Эрон ва 99% ҳавопаймоҳои бесарнишин бовар кунем ҳам, шумораи зарбаҳои расида барои шикастани афсонаи дерина дар бораи осебпазирии Ерусалим ва Тел-Авив аз ҳаво ва эътимоднокии дифоъи ҳавоии Исроил кофӣ буд.
Дар ниҳоят, на Исроил, балки Иёлоти Муттаҳида амалиёти низомиро ба поён расонд. 22 июн Иёлоти Муттаҳида дар доираи як амалиёт ба муҳимтарин иншооти ғанигардонии урани Эрон, аз ҷумла корхонаи Фордо, иншооти ҳастаии Натанз ва Маркази технологияи ҳастаии Исфаҳон зарба зад. Дар ин амалиёт 125 ҳавопаймо иштирок карданд ва, тибқи маълумоти ИМА, 75 бомб, аз ҷумла 14 бомбаи бисёртоннагии GBU-57, ки бори нахуст дар ҳолати ҷангӣ истифода мешуданд, партофта шуданд.
Пас аз ҳамлаҳо, Кохи Сафед эълон кард, ки иншооти стратегӣ комилан хароб шудаанд, дар ҳоле ки Теҳрон иддао кард, ки кормандон, таҷҳизот ва маводҳои ҳастаӣ пешакӣ кӯчонида шуданд. Ин ба ҳамаи ҷонибҳои низоъ имкон дод, ки пирӯзиро эълон кунанд ва ба ҳадафҳои худ ноил шаванд ва 24 июн созишномаи оташбасро ба имзо расонанд. Дар айни замон, ба қавли коршиносон оташбас хусусияти муваққатӣ ва созишномаро ноустувормешуморанд, зеро на орзуҳои ҳастаии Эрон ва на нигарониҳои Исроил аз байн нарафтаанд. Ин эҳтимоли задухӯрдҳои навро дар ояндаи наздик хеле зиёд мекунад.
Ҳамлаҳо ба Венесуэла
Нефтяной танкер "Эвана" пришвартован в порту Венесуэлы 21 декабря 2025 года.
© AP / Matias Delacroix
Пас аз бозгашт ба Кохи Сафед, Трамп фавран сиёсати хеле сахти хориҷиро нисбат ба минтақаҳои ҳамсояи Иёлоти Муттаҳида пеш бурд. Дар ҳоле ки Дания, Канада ва Мексика, кишварҳои гӯё дӯстона бо Вашингтон, барои қочоқи маводи мухаддир ва қатъи қочоқи фентанил огоҳонида шуданд,(то замони навиштани ин мақола, президенти ИМА фармонеро дар бораи эътироф кардани фентанил ҳамчун силоҳи кимиёвӣ имзо карда буд), раҳбари Амрико воқеан омодагӣ мебинад, ки ба Венесуэлаи ҷанг эълон кунад.
Трамп дар аввал мустақиман аз Мадуро талаб кард, ки аз мақоми раҳбари давлат истеъфо диҳад, сипас таҳдид кард, ки бо артиш "амалиёти махсус алайҳи гурӯҳҳои муташакили маводи мухаддир"-ро оғоз мекунад ва ишора кард, ки ҳама гуна нерӯҳо таҳти назорати президенти Венесуэла чунин ҳисобида мешаванд. Аммо вақте ки таҳдидҳо ягон натиҷа надоданд, раҳбари Амрико аз сухан ба амал гузашт.
Моҳи август, рӯзномаи “The New York Times”хабар дод, ки Трамп пинҳонӣ дастуреро барои истифодаи нерӯи низомӣ бар зидди картелҳои маводи мухаддири Амрикои Лотинӣ имзо кардааст. Ба гуфтаи рӯзнома, ин ҳуҷҷат расман имкони анҷом додани амалиёти низомӣ бар зидди синдикатҳои маводи мухаддирро дар баҳр ва дар қаламрави хориҷӣ тасдиқ кард, яъне дар асл ҷанг эълон кард.
Ва аллакай 2 сентябр нерӯҳои ИМА ба киштии баландсуръат ҳамла карданд, ки он гӯё маводи мухаддирро интиқол медод. То охири моҳи октябр, чунон ки Трамп онҳоро дар изҳорот ба матбуотхабар дод, чанд ҳамлаи дигари монанд ба киштиҳое, ки "наркотеррористҳо"-ро интиқол медоданд, анҷом дода шуданд.
Аммо, азбаски ягон далели воқеии маводи мухаддир пешниҳод нашуда буд, амалҳои Вашингтон на танҳо дар Венесуэла, балки дар байни мақомоти якчанд кишварҳои Амрикои Ҷанубӣ норозигӣ ба вуҷуд оварданд, ки Иёлоти Муттаҳидаро ба худписандӣ ва таҳдид ба бехатарии киштиронӣ дар минтақа айбдор карданд.
Коршиносон изҳор доштанд, ки нобуд кардани киштие, ки одамонро интиқол медод, ҳатто агар онҳо воқеан маводи мухаддир интиқол медоданд, ҳам қонунҳои байналмилалӣ ва ҳам қонунҳои ИМА-ро вайрон мекунад. Аммо Трамп худро бо ҳамлаҳо ба киштиҳои хурд маҳдуд накард. 10 декабр Иёлоти Муттаҳида як киштии нафкашонро, ки аз Венесуэла ба Куба нафт мебурд, дастгир кард. Ноиби президент Делси Родригес амалҳои Вашингтонро ҷинояти байналмилалӣ номид, ки бояд "масъулияти ҳуқуқӣ"-ро дар бар гирад. Вай изҳор дошт, ки ҳадафи аслии ИМА "дуздидан ё ғайриқонунӣ истифода бурдани нафти Венесуэла бидуни пардохт" аст.
Як ҳафта пас, Трамп дар шабакаҳои иҷтимоӣ эълон кард, ки Венесуэларо ба муҳосираи "пурра ва комил"-и таҳрим кардааст. Дар як паёми тӯлонӣ, ӯ баъзе "конҳои нафти дуздидашуда"-ро зикр кард ва Каракас ва худи Мадуроро ба дуздии амволи амрикоӣ, терроризм, қочоқи маводи мухаддир, қочоқи инсон ва куштор муттаҳам кард.
Дар посух, ҳукумати Венесуэла қарори Трампро "комилан ғайримантиқӣ" ва поймол кардани озодии тиҷорат ва киштиронӣ номид.
Дар асл, ИМА аз замони раҳбари қаблии Венесуэла, марҳум Уго Чавес, ки конҳои нафтро дар аввали солҳои 2000-ум миллӣ карда буд, нисбат ба Каракас кина дошт ва ширкатҳои амрикоӣ ва ғарбиро маҷбур кард, ки саҳмияҳои назоратиро ба корпоратсияи давлатии нафтии PDVSA диҳанд.
Ва имкон дорад, ки Трамп, ки ба гуфтаи матбуоти Амрико, ба Мадуро ултиматум додааст, ки Венесуэларо тарк кунад ва фазои ҳавоии кишварро бандад, қасд дорад, ки аз ин пайравӣ кунад ва шояд дар соли оянда кӯшиш кунад, ки аз зӯроварӣ, аз ҷумла ивази мусаллаҳонаи қудрат ва дахолат ба ин давлати Амрикои Ҷанубӣ истифода барад.
Амалиёти вижаи низомӣ дар Украина
Военнослужащие группировки войск "Восток" ВС РФ на одной из улиц в освобожденном Гуляйполе.
© Sputnik / Министерство обороны РФ
/ Муболиға намешавад, агар бигӯем, ки соли 2025 як нуқтаи гардиш дар низои тӯлонӣ дар Аврупои Шарқӣ буд. Ин аз якчанд омилҳо вобаста буд. Аввалан, пешрафти тадриҷӣ ва боэътимоди нерӯҳои Русия, ки муваффақиятҳои онҳо иттифоқчиёни Киевро водор кард, ки аз Нерӯҳои Мусаллаҳи Украина, ки ногузир мағлуб мешуданд ва Зеленский камтар дастгирӣ кунанд.
Дуюм, ҳуҷуми Нерӯҳои Мусаллаҳи Русия ва "ғуломии сафарбаркунӣ"-и бераҳмона дар Украина, дар якҷоягӣ бо бераҳмии комиссарони ҳарбӣ, боиси фирори ғайриоддии сарбозон дар Нерӯҳои Мусаллаҳи Украина гардид. Барои муқоиса, расонаҳои аврупоӣ иддао доранд, ки аз қисмҳои низомии худ бештар аз 250000 нафар сарбозон фирор карданд, ки ин шумораи аз теъдоди низомиёни Бундесвери Олмон зиёдтараст.
Ва сеюм, моҷарои бузурги фасод дар доираи наздики Зеленский, ки эътимодро ба режими Киев ҳам дар байни украинҳои оддӣ ва ҳам дар шарикони баландпояи Ғарб комилан коҳиш додааст. Зарурати ёфтани “гунаҳкор”ва аз худ дур кардани шубҳа дар бораи дуздии чандмиллиарддолларӣ Зеленскийро маҷбур кард, ки аз одамони калидӣ дар дастаи худ халос шавад ва дастгирии сиёсии худро аз даст диҳад.
Инро ҳукуматҳои Ғарб, ки аз сарпарастии ҷанги бегона бо пули андозсупорандагони худ хаста шуда буданд, фавран истифода карданд. Аввалин ва бонуфузтарин бозигар дар ин ҷо Иёлоти Муттаҳида буд, ки бо Русия музокироти фаъол анҷом дод ва нақшаи сулҳро пешниҳод кард, ки дар баробари дигар чизҳо ба се нуктаи асосӣ нигаронида шуда буд: хуруҷи пурраи нерӯҳои Украина аз Донбасс, кам кардани шумораи Нерӯҳои Мусаллаҳи Украина ва кафолати дохил нашудан ба НАТО. Дар асл, Вашингтон аз Киев талаб кард, ки шартҳоеро, ки расман бо ҳадафҳои асосии амалиёти вижаи низомии Русия мувофиқанд, иҷро кунад.
Ва гарчанде ки Украина ва "уқобони" махсусан оштинопазири ИА дар аввал аз қабули ин шартҳо худдорӣ мекарданд, равзанаи имкониятҳои онҳо бо ҳар ҳафтаи сипаришуда тангтар мешавад. Нерӯҳои Мусаллаҳи Украина шаҳр паси шаҳрро аз даст медиҳанд, фирор идома дорад, нерӯҳои Русия бо суръате пеш мераванд, ки дар солҳои охир дида нашудааст ва аксари аъзои ИА дигар пул ё иродаи наҷоти режими Киевро надоранд. Дар ниҳоят, имкони он вуҷуд дорад, ки созишномаи оташбаси минбаъда байни Русия ва Украина аллакай дар нимаи аввали соли 2026 ба даст оварда шавад.
Даргириҳои Ҳинду Покистон
Военнослужащие Пакистана у здания мечети, поврежденной в результате индийского ракетного удара недалеко от Музаффарабада, 7 мая 2025 года
© AP / M.D. Mughal
Соли 2025 боз як низоъи дигаре байни қудратҳои ҳастаӣ, яъне Ҳиндустон ва Покистон рух дод. 22 апрел дар иёлати Кашмири Ҳиндустон ҳамлаи террористӣ рух дод, террористон ба як гурӯҳ сайёҳон тир холӣ карданд, ки дар натиҷа 26 нафар кушта ва ҳадди ақал 20 нафар маҷрӯҳ шуданд. Сарвазири Ҳиндустон Нарендра Модӣ ҷаласаи фаврӣ баргузор кард, ки пас аз он ҳукумат Покистонро барои ин ҳамла айбдор кард. Аммо, ягон далел пешниҳод нашуд.
Ин ҳамла боиси бад шудани муносибатҳои дипломатии Ҳиндустон ва ҳамкории Покистон гардид. Ягона гузаргоҳи заминӣ, Вагаҳ-Аттари, низ баста шуд ва Деҳлии Нав баъдан Созишномаи муштараки дарёи Ҳиндро, ки соли 1960 байни ду кишвар имзо шуда буд, боздошт ва бо бастани ҳар чор дарвозаҷараёни дарёро баст.
Исломобод, аз ҷониби худ, дар бораи ин ҳамла изҳори нигаронӣ кард, аммо бо вокуниши Ҳиндустон розӣ набуд ва онро "нодуруст ва дорои ангезаи сиёсӣ" номид. Пас аз ин, дар минтақаҳои марзӣ якчанд задухӯрдҳо рух доданд ва 29 апрел Модӣ ба артиш "озодии комил барои қабули қарор дар бораи усул, ҳадафҳо ва вақти вокуниши худ" ба фоҷиаи Кашмир дод. Дар ҳамон рӯз задухӯрдҳои мусаллаҳонаи пурра ба амал омаданд. Бори аввал аз замони оғози бӯҳрон, ҷангҳо на дар Хатти назорат,ки чунин ҳодисаҳо одатан рух медиҳанд, балки дар марзи расмии байналмилалӣ сар заданд.
Рӯзи 7 май Нерӯҳои Мусаллаҳи Ҳиндустон амалиёти Синдурро эълон карданд, ки ба инфрасохтори террористӣ дар Покистон ва минтақаи Кашмир нигаронида шуда буд. Исломобод иддао кард, ки мушаки ҳиндӣ ба масҷид дар Баҳавалпур зарба задааст, ки дар натиҷа як кӯдак кушта ва ду калонсол захмӣ шудаанд. Дар посух, артиши Покистон ба 26 шаҳраки Ҳиндустон ва якчанд пойгоҳҳо, аз ҷумла анборҳои мушакӣ дар шимол, қароргоҳи бригада, мавқеи артиллерия ва се фурудгоҳ зарба зад.
Хушбахтона, низоъ кӯтоҳмуддат буд ва 10 майи соли 2025 Доналд Трамп пас аз музокироти тӯлонии шабона байни Деҳлии Нав ва Исломобод оташбаси пурра эълон кард. Ҳарду ҷониб созишномаи оташбасро тасдиқ карданд, гарчанде ки он бозгашти Паймони обҳои Ҳиндро дар бар намегирифт. То 12-ум Покистон фазои ҳавоии худро боз кард ва Ҳиндустон амалиёти худро дар фурудгоҳҳои марзии худ аз сар гирифт ва дарвозаҳои обробоз кард, то об ба ҳамсояаш ҷорӣ шавад.
Низоъи Камбоҷа ва Таиланд
Больница Пханом Донг Рак, после артиллерийского обстрела со стороны Камбоджи в провинции Сурин, Таиланд
© AP / Sakchai Lalit
Низоъи Камбоҷа ва Таиланд ба як нуқтаи дигари доғ дар Осиёи Ҷанубу Шарқӣ табдил ёфт. 28 майи соли 2025, як сарбози Камбоҷа дар як задухӯрди кӯтоҳ бо сарбозони Таиланд дар қисмати баҳсбарангези марз кушта шуд. Мақомоти ҳарду кишвар изҳор доштанд, ки аз он вақт сарбозони онҳо ақиб бурда шуданд ва барои ҳалли ин масъала аз дипломатия истифода хоҳанд бурд.
Аммо ногаҳон, ин кӯшиши дипломатияи пасипарда ба як низои васеътари дипломатӣ табдил ёфт. 21 июл Бангкок Пномпенро ба гузоштани минаҳо дар минтақаи баҳсбарангези марзӣ айбдор кард, ки дар натиҷа се сарбоз ҳангоми посбонӣ аз таркиши мина кушта шуданд. Аммо, мақомоти Камбоҷа ин иттиҳомотро рад карданд ва иддао карданд, ки сарбозон аз масирҳои мувофиқашуда дур шуда, аз минае, ки аз даҳсолаҳои ҷанг боқӣ мондааст, маҷрӯҳ шудаанд.
Ҷанг 24 июл пас аз он оғоз шуд, ки Таиланд сафири худро аз Пномпен шоми гузашта бозхонд ва эълон кард, ки дипломати Камбоҷаро азБангкок ихроҷ мекунад. Тирпарронӣ бо артиллерия чор рӯз идома ёфт, то он даме ки сарвазирон ба оташбас розӣ шуданд. Дар ин муддат, беш аз 20 сарбоз кушта ва садҳо нафар аз ҳарду ҷониб маҷрӯҳ шуданд.
Якчанд кишварҳои Осиё, инчунин Иёлоти Муттаҳида ва Чин, фавран барои ҳалли низоъ кор карданд ва ҷонибҳо ҳатто розӣ шуданд, ки нерӯҳои худро берун кунанд ва ҳалли дипломатиро пайгирӣ кунанд. Аммо, 7 декабр низоъ аз нав оғоз ёфт. Мақомоти Камбоҷа иддао карданд, ки нерӯҳои Таиланд ба мавқеъҳои онҳо аз миномёт тир холӣ кардаанд, дар ҳоле ки Бангкок ҳамсояи худро дар тирпарронӣ ба сарбозони Таиланд ва захмӣ кардани ду нафари онҳо айбдор кард.
Рӯзи дигар, ҷанг идома ёфт ва Нерӯҳои ҳавоии Таиланд ба ҳадафҳои Камбоҷа ҳамла карданд. Мақомоти Бангкок иддао карданд, ки ҳадди аққал як сарбоз аз ҷониби камбоҷагиҳо кушта ва ҳашт нафар захмӣ шудаанд, дар ҳоле ки Пномпень марги ҳафт шаҳрванди осоиштаро эълон кард.
Дар замони навиштани ин мақола, байни ду тараф оташбаси заиф амал мекард, аммо кафолате нест, ки низоъ дар ояндаи наздик дубора аланга нагирад.
* Созмони террористӣ, ки дар Русия ва Тоҷикистон мамнӯъ аст.
