https://sputnik.tj/20260102/5-tamoul-asosi-iqtisod-tojikiston-2025-1074326808.html
Панҷ тамоюли асосӣ дар иқтисоди Тоҷикистон дар соли 2025
Панҷ тамоюли асосӣ дар иқтисоди Тоҷикистон дар соли 2025
Sputnik Тоҷикистон
Таваҷҷӯҳ ба зеҳни сунъӣ, рекордҳои кишоварзӣ ва бозгашт ба қатъи барқ дар талоши ҷуброни таъсири тағйирёбии иқлим ба иқтисодиёт, – чунин буд ҳаёти иқтисодии кишвар дар соли сипаришаванда
2026-01-02T17:37+0500
2026-01-02T17:37+0500
2026-01-02T17:37+0500
иқтисод
дар тоҷикистон
иқтисодиёт
таҳлил
илм ва фанноварӣ
сунъӣ
https://cdnn1.img.sputnik.tj/img/07e5/09/18/1042472528_0:211:2049:1363_1920x0_80_0_0_a34fac2a80dc40dcc11f3023ef400cde.jpg
Соли 2025 барои иқтисодиёти Тоҷикистон ва ҷалби сармоягузории хориҷӣ ба шарофати натиҷаҳои навсозии технологӣ дар якчанд бахшҳои калидӣ ва кори пайвастаи мақомоти дахлдор аслан мусбат арзёбӣ кардан мумкин аст.Аммо аз ҷониби дигар кишвар таҳти таъсири тамоюлҳои минтақавии иқлимӣ қарор дорад, ки метавонанд ба рушди иқтисодии Тоҷикистон, инчунин ҳамсоягони наздик ва шарикони тиҷоратии он халал расонанд.Дар бораи рӯйдодҳои муҳими иқтисодие, ки дар кишвар рух додаанд, дар маводи Sputnik Тоҷикистон хонед.Содироти рекордӣ дар соҳаи кишоварзӣСоли гузашта барои кишоварзони тоҷик дар муқоиса бо солҳои қаблӣ бо афзоиши бузурги содироти меваю сабзавот ва ҳатто содироти моҳӣ, асосан ба Русия, кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Ховари Миёна дар ёд хоҳад монд.Тибқи иттилои Вазорати кишоварзии Тоҷикистон, ҳаҷми умумии содироти маҳсулоти кишоварзӣ дар соли 2025 аз 1,2 миллион тонна гузашт, ки нисбат ба соли 2024 18% зиёдтар аст. Маҳсулоти асосии содиротӣ себ ва нок аз вилояти Суғд, ангур ва помидор аз вилояти Хатлон, инчунин бодом ва писта буданд. Даромади умумӣ аз содироти маҳсулот тақрибан 450 миллион долларро ташкил дод, ки ин нишондиҳандаи рекордӣ дар 10 соли охир аст.Ин натиҷа, аввалан, бо рушди инфрасохтори логистикӣ ва марказҳои нигоҳдорӣ ва дуюм, бо навсозии низоми обёрӣ ва ҷорӣ намудани усулҳои муосири парвариши зироатҳои гармхонаӣ имконпазир гардид. Сохторҳои беҳтаршудаи гидротехникӣ тақсимоти обро беҳтар карданд ва ҳосили зироатҳои асосиро 15-20% афзоиш доданд. Ҷорӣ кардани сенсорҳои ченкунии намӣ, обёрии худкор ва низоми назорати сифати маҳсулот меъёрҳои истеҳсоли кишоварзиро баланд бардошт ва имкон дод, ки ба талаботи бозори байналмилалӣ ҷавобгӯ бошанд.Инфрасохтори нақлиёт ҳам нақши калидӣ бозид: чор маркази асосии логистикӣ, аз ҷумла анборҳо ва иншооти ҷудокунӣ дар Душанбе, Хуҷанд ва Конибодом навсозӣ карда шуданд, ки ин интиқоли маҳсулотро барои содирот суръат бахшид ва талафоти боркашониро 10-12% кам кард.Ғайр аз ин, ҳукумат таъсиси кооперативҳои деҳқониро ташвиқ кард, ки ба хоҷагиҳои хурд имкон дод, ки муттаҳид шаванд ва ҳаҷми устувори таъминотро ба бозорҳои хориҷӣ таъмин кунанд. Кишварҳои ИИАО ва махсусан Русия, ҳамчун харидорони асосии меваю сабзавоти Тоҷикистон, дар рушди логистика саҳми назаррас гузоштанд.Чунончӣ, аввали моҳи декабр Русия омодагии худро барои дастгирии “Тоҷагропромэкспорт” дар васеъ кардани номгӯй ва афзоиши ҳаҷми маҳсулоти кишоварзии Тоҷикистон изҳор кард ва Роҳи оҳани Русия 50% тахфифи худро барои интиқоли молҳои кишоварзӣ тамдид кард.Бар замми ин, ба ғайр аз меваю сабзавот ва донагиҳои анъанавӣ, Тоҷикистон имсол ба афзоиши истеҳсоли маҳсулоти моҳипарварӣ ҳам ноил гардид. Тибқи иттилои Оҷонсии омори давлатӣ, аз моҳи январ то сентябри соли 2025 ин рақам нисбат ба ҳамин давраи соли 2024 қариб 9% афзоиш ёфта, ба 96,7 миллион сомонӣ расидааст.Дар маҷмӯъ, аз аввали соли 2025 маҳсулоти моҳипарварӣ дар Тоҷикистон аз 3094 тонна зиёд гардид, аз ҷумла дар вилояти Хатлон 1912,8 тонна, дар Суғд 631,6 тонна, дар ВМКБ 1,5 тонна ва дар ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ 548,1 тонна зиёд шудааст.Амалӣ намудани ин ташаббусҳо стратегияи Тоҷикистонро барои гуногунҷанба кардани иқтисодиёт, афзоиши даромади хонаводаҳо ва тақвияти мавқеи иқтисодии байналмилалии кишвар инъикос мекунад. Муваффақият дар соли 2025 заминаи мустаҳкамеро барои рушди минбаъда ва афзоиши рақобатпазирӣ дар бахши кишоварзӣ дар солҳои оянда фароҳам меорад."Долони сабз" барои сармоягузорӣДар соли 2025, мақомоти дахлдори Тоҷикистон яке аз ҳадафҳои асосиеро, ки мунтазам аз ҷониби роҳбарияти кишвар эълон мешуд, яъне ҷалби сармоягузории байналмилалӣ, бомуваффақият ҳал карданд. Кишвар ба воридшавии нисбатан зиёди сармоягузории хориҷӣ барои иқтисодиёти худ ноил гардид, рӯзномаи рақамии худро тақвият дод ва якчанд форумҳои бузургеро баргузор кард, ки ба ҷалби сармоя ва технология нигаронида буданд.Тибқи омори нимаи аввали соли 2025, Тоҷикистон тақрибан 3,3 миллиард доллар сармоягузории хориҷӣ гирифтааст, ки нисбат ба соли 2024 59,4% зиёдтар мебошад. Дар байни сарпарастони бузургтарин Русия (тақрибан 1,31 миллиард доллар - 83% афзоиш нисбат ба соли гузашта), Имороти Муттаҳидаи Араб (448 миллион доллар), инчунин субъектҳои Ҷазираҳои Вирҷиния (336 миллион доллар) ва Чин (309,5 миллион доллар) буданд.Бо вуҷуди ин, сармоягузории мустақими хориҷӣ танҳо 144,7 миллион долларро ташкил дод, ки нисбат ба ҳамин давраи соли 2024 17% камтар аст. Ғайр аз ин, қисми назарраси ин сармоягузории мустақими хориҷӣ аз Чин - тақрибан 99,5 миллион доллар ворид шудааст. Ин нишон медиҳад, ки афзоиши ҳаҷми умумии сармоягузорӣ дар соли 2025 эҳтимолан бештар аз ҳисоби сармоягузориҳои калон ва ҷараёнҳои молиявӣ вобаста аст, на ин ки ба сармоягузориҳои дарозмуддат дар идоракунии истеҳсолот ва рушдНуқтаи авҷи соли 2025 дар бахши сармоягузории Тоҷикистон Форуми байналмилалии сармоягузории Dushanbe Invest 2025 буд, ки аз 14 то 16 октябр дар Душанбе баргузор шуд. Танҳо дар рӯзи аввал 26 созишнома ба маблағи 3,12 миллиард доллар ба имзо расид.Аз рӯи сохтор сармоягузорӣ чунин тақсим карда шуд: саҳми бештар ба бахши энержӣ (тақрибан 2,4 миллиард доллар), баъдан саноат (386 миллион доллар) ва коммуникатсия (333,5 миллион доллар) равона карда шуд. Чор созишномаи шарикии давлатӣ ва хусусӣ ба маблағи 8,9 миллион доллар низ ба имзо расид ва ёддоштҳои ҳамкорӣ, аз ҷумла бо Арабистони Саудӣ, ба имзо расиданд.Дар тӯли ҳамагӣ се рӯз, ҷонибҳо то 52 созишнома ба маблағи тақрибан 4,1 миллиард долларро ба имзо расониданд, ки натиҷаи таъсирбахш барои Тоҷикистон буд. Ҳуҷҷатҳо бахшҳои калидиро фаро гирифтанд: энергетика, саноат, кишоварзӣ, инфрасохтор ва сайёҳӣ.Ғайр аз ин, 25 октябр дар Душанбе конфронси байналмилалӣ оид ба зеҳни сунъӣ - AI Conf 2025 баргузор шуд, ки як авлавияти дигари мақомоти Тоҷикистонро дар рушди иқтисоди миллӣ муайян кард: истифодаи фаъоли зеҳни сунъӣ дар соҳаҳои гуногун ва кӯшиши истифода аз технологияи нав.Дар доираи AI Conf 2025, 20 созишнома ба маблағи умумии тақрибан 117 миллион доллар ба имзо расид. Ташаббусҳои асосӣ таъсиси консорсиуми минтақавии Area AI, аввалин минтақаи махсуси озоди зеҳни сунъӣ дар минтақа, ки пажӯҳишгоҳҳои тадқиқотӣ, барномаҳои таълимӣ ва марказҳои додаҳоро дар бар мегирад.Ба гуфтаи мақомот, Академияи AI аллакай ба кор шурӯъ кардааст, беш аз 750 мутахассиси ҷавон омӯзонида шудаанд, якчанд донишгоҳҳо барномаҳои таълимиро дар соҳаи зеҳни сунъӣ ҷорӣ кардаанд ва стартапҳо ба бозорҳои дохилӣ ва хориҷӣ нигаронида шудаанд.Умуман, соли 2025 воқеан ба "соли ҷаҳиши сармоягузорӣ" табдил ёфт: афзоиши сармоягузории хориҷӣ, як форуми бузурги сармоягузорӣ бо шартномаҳои миллиарддолларӣ ва тамаркузи ҳукумат ба иқтисоди сабз ва рақамӣ. Ин як сигнали мусбат барои тиҷорат, сармоягузорон ва шарикони байналмилалӣ аст.Аз тарафи дигар, маблағҳо на он қадар тавассути сармоягузории мустақим, балки тавассути ҷараёнҳои молиявӣ, сармоягузориҳои сандуқӣ ва созишномаҳои бузурге, ки ҳанӯз амалӣ нашудаанд, ворид гардиданд. Сармоягузории корхонаҳо ва сармоягузориҳои дарозмуддат дар сатҳи паст боқӣ мемонанд - дар шаш моҳи аввал фақат 144,7 миллион доллар.Ва акнун, ба гуфтаи баъзе иқтисоддонҳо, барои табдил додани созишномаҳои имзошуда ба тағйироти воқеии иқтисодӣ, Тоҷикистон бояд муҳити тиҷоратии худро беҳтар кунад: инфрасохтор, логистика, шаффофият ва қонунгузорӣ.Оғози фаъолияти CASA-1000 дар шароити афзоиши норасоии қувваи барқПоёни ниҳоии низоъи марзӣ байни Тоҷикистон ва Қирғизистон на танҳо гармшавии сиёсӣ байни Душанбе ва Бишкек, балки оғози лоиҳаи CASA-1000-ро низ имконпазир гардонд, ки барои ҳарду ҷониб муҳим аст. Ин як ташаббуси калидии энергетикии минтақавӣ аст, ки ҳадафи он содироти нерӯи барқи обии изофӣ аз кишварҳои Осиёи Марказӣ ба кишварҳои Осиёи Ҷанубӣ ва тавассути Афғонистон ба Покистон мебошад. Арзиши умумии лоиҳа тақрибан 1,2 миллиард доллар арзёбӣ мешавад.Баҳори соли 2025 корҳои сохтмонӣ дар қисматҳои Тоҷикистон ва Қирғизистонии лоиҳа ба анҷом расиданд. Ба муносибати ҷашни Наврӯз ва имзои созишномаи ниҳоии марзӣ, Раҳмон ва Ҷабборов фаъолияти CASA-1000-ро ботантана оғоз бахшиданд. Хатти нави интиқоли барқ тақрибан 500 км дарозӣ дорад ва зеристгоҳи Датка дар Қирғизистонро бо зеристгоҳи Суғд дар Тоҷикистон мепайвандад ва интиқоли боэътимоди нерӯи барқро байни кишварҳо таъмин мекунад.Тибқи иттилои Вазорати энергетика, корҳо дар Қирғизистон ва Тоҷикистон ба сомон расонда шудаанд, хатҳо пайваст карда мешаванд ва интизор меравад, ки қисмати боқимонда аз қаламрави Афғонистон ва Покистон то охири соли 2026 ба анҷом расад. Пас аз ин, CASA-1000 ба як низоми пурра амалкунанда табдил хоҳад ёфт.Сараввал ба нақша гирифта шуда буд, ки хатти интиқоли барқ аллакай дар соли 2025 ба кор шурӯъ кунад. Аммо, ниҳоятан ба кор андохтани он (бо назардошти содирот ба Покистон) на пештар аз соли 2027 дар назар аст.Бояд қайд кард, ки ба кор андохтани хатти Датка-Суғд як марҳилаи муҳим дар татбиқи CASA-1000 мебошад. Агар қисматҳо дар Афғонистон ва Покистон дар давоми як-ду соли оянда ба анҷом расанд, ин лоиҳа метавонад ба як сутуни ҳамкории иқтисодӣ ва энергетикӣ байни Осиёи Марказӣ ва Ҷанубӣ табдил ёбад ва ба иқтисодиёт, ҷойҳои корӣ, субот, сармоягузорӣ ва имиҷи байналмилалии Тоҷикистон таъсири мусбат расонад.Бо вуҷуди ин, муҳим аст, ки мақомот ва ҷомеа CASA-1000-ро танҳо ҳамчун "манбаи содиротӣ" набинанд, балки онро ба стратегияи рушди устувор: навсозии шабакаҳо, рушди нерӯгоҳҳои барқӣ, устувории экологӣ ва тақсимоти одилонаи манфиатҳо ворид кунанд.Айни замон, афзалият ба таъминот дода мешавад, дар ҳоле ки норасоии энергия дар Тоҷикистон мушкили доимӣ боқӣ мемонад. Дар аввали зимистон сокинон боз бо қатъи пурра ва нақшавӣ рӯбарӯ шуданд. Ин ҳатто дар Душанбе ва Хуҷанд рух медиҳад, ки мақомот кӯшиш мекунанд, ки дар ин ҷоҳо интиқоли барқи бефосиларо ба биноҳои давлатӣ ва истиқоматӣ нигоҳ доранд. Ин ҳам ба навсозӣ ва таъмири зеристгоҳҳо дар шароити афзоиши истеъмолӣ ва ҳам коҳиши сатҳи об дар обанбори нерӯгоҳи барқи обии Норак вобаста аст.Қайд карда шуд, ки имсол, бахусус фасли тирамоҳ, омилҳои табиӣ, аз ҷумла тағирёбии иқлим, боришоти кам, паст шудани маҷрои дарёҳо ва коҳиши сатҳи об дар обанборҳои нерӯгоҳҳои барқи обӣ ба истеҳсоли нерӯи барқ дар Тоҷикистон таъсири назаррас расонидаанд."Бо назардошти вазъи кунунӣ ва барои нигоҳ доштани тавозун байни истеҳсол ва истеъмол, дар кишвар маҳдудияти муваққатӣ дар таъминоти нерӯи барқ ҷорӣ шудааст", - гуфт Беҳрӯз Ҳасанзода, муовини директори Оҷонсии танзими барқи Ҷумҳурии Тоҷикистон.Дар ин замина, мақомот ба татбиқи сарфаи нерӯи барқ дар хонаводаҳо шурӯъ кардаанд. Масалан, Ширкати "Барқи Тоҷик" ва Ширкати "Шабакаҳои барқ" ба телефонҳои мобилии сокинони Тоҷикистон паёмакҳо (СМС) фиристода, аз онҳо хоҳиш карданд, ки дар як вақт на бештар аз 4 кВт нерӯи барқро истифода баранд, вагарна барқ барои онҳо ба таври худкор барои 30 дақиқа хомӯш карда мешаванд.Истихроҷи куҳан ва рушди навСоли 2025, Тоҷикистон дар рушди робитаҳои иқтисодӣ ва технологӣ бо шарикони хориҷӣ қадами назаррас гузошт, як қатор созишномаҳоро имзо кард ва созишномаҳои умедбахшро дар истихроҷ ва коркарди металл, лоиҳаҳои нафт ва газ, инчунин инфрасохтори рақамӣ ва марказҳои додаҳо ташаккул дод. Ин ташаббусҳо ба гуногунҷанба сохтани иқтисодиёт, ҷалби сармоягузорӣ ва татбиқи технологияҳои муосир, фароҳам овардани замина барои рушди дарозмуддати кишвар нигаронида шудаанд.Яке аз созишномаҳои муҳим шарикӣ бо ширкатҳои Кореяи Ҷанубӣ дар соҳаи металлургия буд. Бо ҳамкорӣ бо корхонаҳои Тоҷикистон, як занҷири истеҳсоли волфрам ба нақша гирифта шудааст - аз истихроҷи ашёи хом дар конҳои маҳаллӣ дар вилояти Суғд ва ноҳияи Рашт то коркард дар корхонаи TALCO дар Душанбе ва баровардани маҳсулоти ниҳоӣ.Тибқи нақшаҳо, ҳаҷми истеҳсоли консентрати волфрам метавонад дар тӯли 3-4 соли оянда ба 4000-4500 тонна дар як сол расад ва иқтидори содиротии он дар як сол 35-40 миллион долларро ташкил диҳад. Ин металл дар электроника, асбобсозӣ ва истеҳсоли ҳавопаймоҳо талабот дорад, дар ҳоле ки коркарди маҳаллӣ арзиши иловашударо афзоиш медиҳад ва тақрибан 1200 ҷойҳои нави корӣ эҷод мекунад.Дар бахшҳои энергетика ва истихроҷи ашёи хом, гуфтушунидҳо бо Русия дар бораи лоиҳаҳои эҳтимолӣ дар соҳаи нафту газ идома ёфтанд. Дар бораи истеҳсоли муштараки нафт дар кони Тахтакурғон ва густариши ҳамкориҳои газ дар водии Фарғона, ки метавонад ба Тоҷикистон 500 миллион метри мукааб гази иловагӣ дар як сол ва тақрибан 150 000 тонна нафт барои коркард дар корхонаҳои маҳаллии коркарди нафт таъмин кунад, муҳокимаҳо идома доранд.Созишномаҳои дурнамо инчунин сохтмони лӯлаи интиқоли маҳсулот барои содирот ба Русия ва кишварҳои Осиёи Марказиро дар бар мегиранд, ки имкониятҳоро барои сармоягузории дарозмуддат дар инфрасохтори энергетикӣ фароҳам меорад.Яке аз самтҳои муҳими соли 2025 рақамикунонии иқтисодиёт мебошад. Созишномаҳо барои сохтани се маркази муосири додаҳо бо иқтидори умумии 15 МВт, ки ширкатҳои байналмилалии Кореяи Ҷанубӣ ва Чинро ҷалб мекунанд, имзо шудаанд. Ҳадафҳои асосии лоиҳаҳо таъмини коркарди устувор ва самараноки додаҳо, беҳтар кардани сатҳи хизматрасонии рақамӣ барои мақомоти давлатӣ ва тиҷорат ва роҳандозии платформа барои татбиқи зеҳни сунъӣ мебошанд.Ғайр аз ин, дар форуми зеҳни сунъӣ, ширкати тоҷикистонии Darya AI ва таҳиягари ҳиндӣ Yotta Data таъсиси як корхонаи муштаракро барои сохтани як маркази додаҳои экологӣ дар ноҳияи Дарвози ВМКБ эълон карданд.Он пурра бо истифода аз нерӯгоҳҳои барқи обии барқароршаванда кор хоҳад кард ва ба тиҷорат, ниҳодҳои давлатӣ ва ташкилотҳои тадқиқотӣ нерӯи ҳисоббарорӣ медиҳад, инчунин ба стартапҳо дастрасӣ ба технологияҳои пешрафтаи NVIDIA GPU-ро барои таҳиягарон, муҳандисон ва соҳибкорон фароҳам меорад.Гуфта мешавад, ки он ба унсури калидии инфрасохтори миллии зеҳни сунъӣ табдил хоҳад ёфт, ки ҳадафаш таъмини он хоҳад буд, ки бахши зеҳни сунъӣ то 5% ММД-ро то соли 2040 ташкил диҳад.Коршиносон қайд мекунанд, ки мавҷудияти нерӯгоҳҳои барқи обии арзон ва "сабз" ба марказҳои додаҳо имкон медиҳад, ки хароҷоти амалиётиро 30-35% кам кунанд ва Тоҷикистонро ба як минтақаи ҷолиб барои сармоягузорони IT табдил диҳанд.Муттаҳид кардани сармоягузорон баҳри манфиатҳои саноатДар соли 2025, Тоҷикистон инчунин бо кушодани як парки нави саноатӣ дар вилояти Суғд дар рушди инфрасохтори саноатӣ қадами назаррас гузошт. Ин лоиҳа, ки бо иштироки сармоягузорони хориҷӣ аз Русия, Кореяи Ҷанубӣ ва Чин амалӣ шудааст, дар солҳои охир яке аз бузургтарин лоиҳаҳо дар кишвар гардид. Он ба маҳаллисозии истеҳсолот ва эҷоди занҷирҳои арзиш дар металлургия, саноати сабук, коркарди хӯрокворӣ ва масолеҳи сохтмонӣ нигаронида шудааст.Дар ин парки технологӣ 12 майдони истеҳсолӣ бо масоҳати умумии беш аз 200 гектар, аз ҷумла корхонаи коркарди волфрам, корхонаи истеҳсоли омехтаи сохтмонӣ ва маҷмааи истеҳсоли мебел ва нассоҷӣ ҷойгир карда мешаванд. Ба нақша гирифта шудааст, ки тақрибан 3500 ҷойи корӣ таъсис дода шавад, ки бекорӣ дар минтақаро коҳиш медиҳад ва ҷавононро ба бахши саноат ҷалб кунад.Ин тадбирҳо хароҷоти истеҳсолотро 15-20% кам мекунанд ва хатарҳои экологиро ба ҳадди ақалл мерасонанд.Лоиҳа тақрибан 450 млн доллар маблағгузорӣ гирифт, ки 60%-и он тавассути сармоягузориҳои мустақими хориҷӣ ва боқимонда тавассути барномаҳои дастгирии саноатии давлатӣ ҷалб карда шудааст. Дар тӯли се соли оянда ҳаҷми истеҳсолот то 250-300 миллион доллар афзоиш хоҳад ёфт ва қисми зиёди он ба Осиёи Марказӣ ва Ховари Миёна содир карда мешавад.Идомаи татбиқи ин лоиҳаи умедбахш аз идоракунии самаранок, ҳамоҳангсозӣ байни сармоягузорон ва мақомоти давлатӣ ва фароҳам овардани шароит барои тайёр кардани кадрҳои баландихтисос вобаста аст. Фаъолияти бомуваффақияти парки саноатӣ ба Тоҷикистон имкон медиҳад, ки пойгоҳи саноатии худро тақвият диҳад, иқтидори содиротиро афзоиш диҳад ва рушди иқтисодиро дар солҳои оянда суръат бахшад.Таваҷҷӯҳи махсус ба татбиқи технологияҳои муосир ва стандартҳои экологӣ равона карда шудааст. Ширкатҳои русӣ ва кореягӣ таҷҳизотро барои истеҳсолоти худкор ва назорати сифат таъмин мекунанд, дар ҳоле ки шарикони чинӣ лоиҳаҳои самаранокии энергетикӣ ва инфрасохтори сабзро амалӣ мекунанд.
https://sputnik.tj/20251230/jahon-noorom-7-nizo-musallahona-sol-2025-1074267073.html
https://sputnik.tj/20241116/daler-juma-tojikiston-dolon-sabz-osiyo-markaz-tavajjuh-1065140864.html
https://sputnik.tj/20251231/panj-dastovardi-behtarini-varzishii-tojikiston-1074285414.html
https://sputnik.tj/20251230/kuhansarbozon-hunarmandon-varzishkoron-tojikiston-2025-darguzasht-1074256442.html
https://sputnik.tj/20251230/peshgui-qurb-dollar-sol-2026-rubl-1074277346.html
https://sputnik.tj/20251226/korshinos-tojikiston-imtiyoz-kishvarhoi-iiao-istifoda-1074147003.html
Sputnik Тоҷикистон
info@sputnik.tj
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
2026
Sputnik Тоҷикистон
info@sputnik.tj
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
Хабарҳо
tg_TJ
Sputnik Тоҷикистон
info@sputnik.tj
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
https://cdnn1.img.sputnik.tj/img/07e5/09/18/1042472528_0:0:1817:1363_1920x0_80_0_0_425292eecc7e882fe1854b4e9baa12a6.jpgSputnik Тоҷикистон
info@sputnik.tj
+74956456601
MIA „Rossiya Segodnya“
5 тамоюли асосӣ, иқтисоди тоҷикистон, 2025
5 тамоюли асосӣ, иқтисоди тоҷикистон, 2025
Соли 2025 барои иқтисодиёти Тоҷикистон ва ҷалби сармоягузории хориҷӣ ба шарофати натиҷаҳои навсозии технологӣ дар якчанд бахшҳои калидӣ ва кори пайвастаи мақомоти дахлдор аслан мусбат арзёбӣ кардан мумкин аст.
Аммо аз ҷониби дигар кишвар таҳти таъсири тамоюлҳои минтақавии иқлимӣ қарор дорад, ки метавонанд ба рушди иқтисодии Тоҷикистон, инчунин ҳамсоягони наздик ва шарикони тиҷоратии он халал расонанд.
Дар бораи рӯйдодҳои муҳими иқтисодие, ки дар кишвар рух додаанд, дар маводи Sputnik Тоҷикистон хонед.
Содироти рекордӣ дар соҳаи кишоварзӣ
Соли гузашта барои кишоварзони тоҷик дар муқоиса бо солҳои қаблӣ бо афзоиши бузурги содироти меваю сабзавот ва ҳатто содироти моҳӣ, асосан ба Русия, кишварҳои Осиёи Марказӣ ва Ховари Миёна дар ёд хоҳад монд.
Тибқи иттилои Вазорати кишоварзии Тоҷикистон, ҳаҷми умумии содироти маҳсулоти кишоварзӣ дар соли 2025 аз 1,2 миллион тонна гузашт, ки нисбат ба соли 2024 18% зиёдтар аст. Маҳсулоти асосии содиротӣ себ ва нок аз вилояти Суғд, ангур ва помидор аз вилояти Хатлон, инчунин бодом ва писта буданд. Даромади умумӣ аз содироти маҳсулот тақрибан 450 миллион долларро ташкил дод, ки ин нишондиҳандаи рекордӣ дар 10 соли охир аст.
Ин натиҷа, аввалан, бо рушди инфрасохтори логистикӣ ва марказҳои нигоҳдорӣ ва дуюм, бо навсозии низоми обёрӣ ва ҷорӣ намудани усулҳои муосири парвариши зироатҳои гармхонаӣ имконпазир гардид. Сохторҳои беҳтаршудаи гидротехникӣ тақсимоти обро беҳтар карданд ва ҳосили зироатҳои асосиро 15-20% афзоиш доданд. Ҷорӣ кардани сенсорҳои ченкунии намӣ, обёрии худкор ва низоми назорати сифати маҳсулот меъёрҳои истеҳсоли кишоварзиро баланд бардошт ва имкон дод, ки ба талаботи бозори байналмилалӣ ҷавобгӯ бошанд.
Инфрасохтори нақлиёт ҳам нақши калидӣ бозид: чор маркази асосии логистикӣ, аз ҷумла анборҳо ва иншооти ҷудокунӣ дар Душанбе, Хуҷанд ва Конибодом навсозӣ карда шуданд, ки ин интиқоли маҳсулотро барои содирот суръат бахшид ва талафоти боркашониро 10-12% кам кард.
Ғайр аз ин, ҳукумат таъсиси кооперативҳои деҳқониро ташвиқ кард, ки ба хоҷагиҳои хурд имкон дод, ки муттаҳид шаванд ва ҳаҷми устувори таъминотро ба бозорҳои хориҷӣ таъмин кунанд. Кишварҳои ИИАО ва махсусан Русия, ҳамчун харидорони асосии меваю сабзавоти Тоҷикистон, дар рушди логистика саҳми назаррас гузоштанд.
Чунончӣ, аввали моҳи декабр Русия омодагии худро барои дастгирии “Тоҷагропромэкспорт” дар васеъ кардани номгӯй ва афзоиши ҳаҷми маҳсулоти кишоварзии Тоҷикистон изҳор кард ва Роҳи оҳани Русия 50% тахфифи худро барои интиқоли молҳои кишоварзӣ тамдид кард.
Бар замми ин, ба ғайр аз меваю сабзавот ва донагиҳои анъанавӣ, Тоҷикистон имсол ба афзоиши истеҳсоли маҳсулоти моҳипарварӣ ҳам ноил гардид. Тибқи иттилои Оҷонсии омори давлатӣ, аз моҳи январ то сентябри соли 2025 ин рақам нисбат ба ҳамин давраи соли 2024 қариб 9% афзоиш ёфта, ба 96,7 миллион сомонӣ расидааст.
Дар маҷмӯъ, аз аввали соли 2025 маҳсулоти моҳипарварӣ дар Тоҷикистон аз 3094 тонна зиёд гардид, аз ҷумла дар вилояти Хатлон 1912,8 тонна, дар Суғд 631,6 тонна, дар ВМКБ 1,5 тонна ва дар ноҳияҳои тобеи ҷумҳурӣ 548,1 тонна зиёд шудааст.
Амалӣ намудани ин ташаббусҳо стратегияи Тоҷикистонро барои гуногунҷанба кардани иқтисодиёт, афзоиши даромади хонаводаҳо ва тақвияти мавқеи иқтисодии байналмилалии кишвар инъикос мекунад. Муваффақият дар соли 2025 заминаи мустаҳкамеро барои рушди минбаъда ва афзоиши рақобатпазирӣ дар бахши кишоварзӣ дар солҳои оянда фароҳам меорад.
"Долони сабз" барои сармоягузорӣ
Дар соли 2025, мақомоти дахлдори Тоҷикистон яке аз ҳадафҳои асосиеро, ки мунтазам аз ҷониби роҳбарияти кишвар эълон мешуд, яъне ҷалби сармоягузории байналмилалӣ, бомуваффақият ҳал карданд. Кишвар ба воридшавии нисбатан зиёди сармоягузории хориҷӣ барои иқтисодиёти худ ноил гардид, рӯзномаи рақамии худро тақвият дод ва якчанд форумҳои бузургеро баргузор кард, ки ба ҷалби сармоя ва технология нигаронида буданд.
Тибқи омори нимаи аввали соли 2025, Тоҷикистон тақрибан 3,3 миллиард доллар сармоягузории хориҷӣ гирифтааст, ки нисбат ба соли 2024 59,4% зиёдтар мебошад. Дар байни сарпарастони бузургтарин Русия (тақрибан 1,31 миллиард доллар - 83% афзоиш нисбат ба соли гузашта), Имороти Муттаҳидаи Араб (448 миллион доллар), инчунин субъектҳои Ҷазираҳои Вирҷиния (336 миллион доллар) ва Чин (309,5 миллион доллар) буданд.
Бо вуҷуди ин, сармоягузории мустақими хориҷӣ танҳо 144,7 миллион долларро ташкил дод, ки нисбат ба ҳамин давраи соли 2024 17% камтар аст. Ғайр аз ин, қисми назарраси ин сармоягузории мустақими хориҷӣ аз Чин - тақрибан 99,5 миллион доллар ворид шудааст. Ин нишон медиҳад, ки афзоиши ҳаҷми умумии сармоягузорӣ дар соли 2025 эҳтимолан бештар аз ҳисоби сармоягузориҳои калон ва ҷараёнҳои молиявӣ вобаста аст, на ин ки ба сармоягузориҳои дарозмуддат дар идоракунии истеҳсолот ва рушд
Нуқтаи авҷи соли 2025 дар бахши сармоягузории Тоҷикистон Форуми байналмилалии сармоягузории Dushanbe Invest 2025 буд, ки аз 14 то 16 октябр дар Душанбе баргузор шуд. Танҳо дар рӯзи аввал 26 созишнома ба маблағи 3,12 миллиард доллар ба имзо расид.
Аз рӯи сохтор сармоягузорӣ чунин тақсим карда шуд: саҳми бештар ба бахши энержӣ (тақрибан 2,4 миллиард доллар), баъдан саноат (386 миллион доллар) ва коммуникатсия (333,5 миллион доллар) равона карда шуд. Чор созишномаи шарикии давлатӣ ва хусусӣ ба маблағи 8,9 миллион доллар низ ба имзо расид ва ёддоштҳои ҳамкорӣ, аз ҷумла бо Арабистони Саудӣ, ба имзо расиданд.
Дар тӯли ҳамагӣ се рӯз, ҷонибҳо то 52 созишнома ба маблағи тақрибан 4,1 миллиард долларро ба имзо расониданд, ки натиҷаи таъсирбахш барои Тоҷикистон буд. Ҳуҷҷатҳо бахшҳои калидиро фаро гирифтанд: энергетика, саноат, кишоварзӣ, инфрасохтор ва сайёҳӣ.
Ғайр аз ин, 25 октябр дар Душанбе конфронси байналмилалӣ оид ба зеҳни сунъӣ - AI Conf 2025 баргузор шуд, ки як авлавияти дигари мақомоти Тоҷикистонро дар рушди иқтисоди миллӣ муайян кард: истифодаи фаъоли зеҳни сунъӣ дар соҳаҳои гуногун ва кӯшиши истифода аз технологияи нав.
Дар доираи AI Conf 2025, 20 созишнома ба маблағи умумии тақрибан 117 миллион доллар ба имзо расид. Ташаббусҳои асосӣ таъсиси консорсиуми минтақавии Area AI, аввалин минтақаи махсуси озоди зеҳни сунъӣ дар минтақа, ки пажӯҳишгоҳҳои тадқиқотӣ, барномаҳои таълимӣ ва марказҳои додаҳоро дар бар мегирад.
Ба гуфтаи мақомот, Академияи AI аллакай ба кор шурӯъ кардааст, беш аз 750 мутахассиси ҷавон омӯзонида шудаанд, якчанд донишгоҳҳо барномаҳои таълимиро дар соҳаи зеҳни сунъӣ ҷорӣ кардаанд ва стартапҳо ба бозорҳои дохилӣ ва хориҷӣ нигаронида шудаанд.
Умуман, соли 2025 воқеан ба "соли ҷаҳиши сармоягузорӣ" табдил ёфт: афзоиши сармоягузории хориҷӣ, як форуми бузурги сармоягузорӣ бо шартномаҳои миллиарддолларӣ ва тамаркузи ҳукумат ба иқтисоди сабз ва рақамӣ. Ин як сигнали мусбат барои тиҷорат, сармоягузорон ва шарикони байналмилалӣ аст.
Аз тарафи дигар, маблағҳо на он қадар тавассути сармоягузории мустақим, балки тавассути ҷараёнҳои молиявӣ, сармоягузориҳои сандуқӣ ва созишномаҳои бузурге, ки ҳанӯз амалӣ нашудаанд, ворид гардиданд. Сармоягузории корхонаҳо ва сармоягузориҳои дарозмуддат дар сатҳи паст боқӣ мемонанд - дар шаш моҳи аввал фақат 144,7 миллион доллар.
Ва акнун, ба гуфтаи баъзе иқтисоддонҳо, барои табдил додани созишномаҳои имзошуда ба тағйироти воқеии иқтисодӣ, Тоҷикистон бояд муҳити тиҷоратии худро беҳтар кунад: инфрасохтор, логистика, шаффофият ва қонунгузорӣ.
Оғози фаъолияти CASA-1000 дар шароити афзоиши норасоии қувваи барқ
Поёни ниҳоии низоъи марзӣ байни Тоҷикистон ва Қирғизистон на танҳо гармшавии сиёсӣ байни Душанбе ва Бишкек, балки оғози лоиҳаи CASA-1000-ро низ имконпазир гардонд, ки барои ҳарду ҷониб муҳим аст. Ин як ташаббуси калидии энергетикии минтақавӣ аст, ки ҳадафи он содироти нерӯи барқи обии изофӣ аз кишварҳои Осиёи Марказӣ ба кишварҳои Осиёи Ҷанубӣ ва тавассути Афғонистон ба Покистон мебошад. Арзиши умумии лоиҳа тақрибан 1,2 миллиард доллар арзёбӣ мешавад.
Баҳори соли 2025 корҳои сохтмонӣ дар қисматҳои Тоҷикистон ва Қирғизистонии лоиҳа ба анҷом расиданд. Ба муносибати ҷашни Наврӯз ва имзои созишномаи ниҳоии марзӣ, Раҳмон ва Ҷабборов фаъолияти CASA-1000-ро ботантана оғоз бахшиданд. Хатти нави интиқоли барқ тақрибан 500 км дарозӣ дорад ва зеристгоҳи Датка дар Қирғизистонро бо зеристгоҳи Суғд дар Тоҷикистон мепайвандад ва интиқоли боэътимоди нерӯи барқро байни кишварҳо таъмин мекунад.
Тибқи иттилои Вазорати энергетика, корҳо дар Қирғизистон ва Тоҷикистон ба сомон расонда шудаанд, хатҳо пайваст карда мешаванд ва интизор меравад, ки қисмати боқимонда аз қаламрави Афғонистон ва Покистон то охири соли 2026 ба анҷом расад. Пас аз ин, CASA-1000 ба як низоми пурра амалкунанда табдил хоҳад ёфт.
Сараввал ба нақша гирифта шуда буд, ки хатти интиқоли барқ аллакай дар соли 2025 ба кор шурӯъ кунад. Аммо, ниҳоятан ба кор андохтани он (бо назардошти содирот ба Покистон) на пештар аз соли 2027 дар назар аст.
Бояд қайд кард, ки ба кор андохтани хатти Датка-Суғд як марҳилаи муҳим дар татбиқи CASA-1000 мебошад. Агар қисматҳо дар Афғонистон ва Покистон дар давоми як-ду соли оянда ба анҷом расанд, ин лоиҳа метавонад ба як сутуни ҳамкории иқтисодӣ ва энергетикӣ байни Осиёи Марказӣ ва Ҷанубӣ табдил ёбад ва ба иқтисодиёт, ҷойҳои корӣ, субот, сармоягузорӣ ва имиҷи байналмилалии Тоҷикистон таъсири мусбат расонад.
Бо вуҷуди ин, муҳим аст, ки мақомот ва ҷомеа CASA-1000-ро танҳо ҳамчун "манбаи содиротӣ" набинанд, балки онро ба стратегияи рушди устувор: навсозии шабакаҳо, рушди нерӯгоҳҳои барқӣ, устувории экологӣ ва тақсимоти одилонаи манфиатҳо ворид кунанд.
Айни замон, афзалият ба таъминот дода мешавад, дар ҳоле ки норасоии энергия дар Тоҷикистон мушкили доимӣ боқӣ мемонад. Дар аввали зимистон сокинон боз бо қатъи пурра ва нақшавӣ рӯбарӯ шуданд. Ин ҳатто дар Душанбе ва Хуҷанд рух медиҳад, ки мақомот кӯшиш мекунанд, ки дар ин ҷоҳо интиқоли барқи бефосиларо ба биноҳои давлатӣ ва истиқоматӣ нигоҳ доранд. Ин ҳам ба навсозӣ ва таъмири зеристгоҳҳо дар шароити афзоиши истеъмолӣ ва ҳам коҳиши сатҳи об дар обанбори нерӯгоҳи барқи обии Норак вобаста аст.
Қайд карда шуд, ки имсол, бахусус фасли тирамоҳ, омилҳои табиӣ, аз ҷумла тағирёбии иқлим, боришоти кам, паст шудани маҷрои дарёҳо ва коҳиши сатҳи об дар обанборҳои нерӯгоҳҳои барқи обӣ ба истеҳсоли нерӯи барқ дар Тоҷикистон таъсири назаррас расонидаанд.
"Бо назардошти вазъи кунунӣ ва барои нигоҳ доштани тавозун байни истеҳсол ва истеъмол, дар кишвар маҳдудияти муваққатӣ дар таъминоти нерӯи барқ ҷорӣ шудааст", - гуфт Беҳрӯз Ҳасанзода, муовини директори Оҷонсии танзими барқи Ҷумҳурии Тоҷикистон.
Дар ин замина, мақомот ба татбиқи сарфаи нерӯи барқ дар хонаводаҳо шурӯъ кардаанд. Масалан, Ширкати "Барқи Тоҷик" ва Ширкати "Шабакаҳои барқ" ба телефонҳои мобилии сокинони Тоҷикистон паёмакҳо (СМС) фиристода, аз онҳо хоҳиш карданд, ки дар як вақт на бештар аз 4 кВт нерӯи барқро истифода баранд, вагарна барқ барои онҳо ба таври худкор барои 30 дақиқа хомӯш карда мешаванд.
Истихроҷи куҳан ва рушди нав
Соли 2025, Тоҷикистон дар рушди робитаҳои иқтисодӣ ва технологӣ бо шарикони хориҷӣ қадами назаррас гузошт, як қатор созишномаҳоро имзо кард ва созишномаҳои умедбахшро дар истихроҷ ва коркарди металл, лоиҳаҳои нафт ва газ, инчунин инфрасохтори рақамӣ ва марказҳои додаҳо ташаккул дод. Ин ташаббусҳо ба гуногунҷанба сохтани иқтисодиёт, ҷалби сармоягузорӣ ва татбиқи технологияҳои муосир, фароҳам овардани замина барои рушди дарозмуддати кишвар нигаронида шудаанд.
Яке аз созишномаҳои муҳим шарикӣ бо ширкатҳои Кореяи Ҷанубӣ дар соҳаи металлургия буд. Бо ҳамкорӣ бо корхонаҳои Тоҷикистон, як занҷири истеҳсоли волфрам ба нақша гирифта шудааст - аз истихроҷи ашёи хом дар конҳои маҳаллӣ дар вилояти Суғд ва ноҳияи Рашт то коркард дар корхонаи TALCO дар Душанбе ва баровардани маҳсулоти ниҳоӣ.
Тибқи нақшаҳо, ҳаҷми истеҳсоли консентрати волфрам метавонад дар тӯли 3-4 соли оянда ба 4000-4500 тонна дар як сол расад ва иқтидори содиротии он дар як сол 35-40 миллион долларро ташкил диҳад. Ин металл дар электроника, асбобсозӣ ва истеҳсоли ҳавопаймоҳо талабот дорад, дар ҳоле ки коркарди маҳаллӣ арзиши иловашударо афзоиш медиҳад ва тақрибан 1200 ҷойҳои нави корӣ эҷод мекунад.
Дар бахшҳои энергетика ва истихроҷи ашёи хом, гуфтушунидҳо бо Русия дар бораи лоиҳаҳои эҳтимолӣ дар соҳаи нафту газ идома ёфтанд. Дар бораи истеҳсоли муштараки нафт дар кони Тахтакурғон ва густариши ҳамкориҳои газ дар водии Фарғона, ки метавонад ба Тоҷикистон 500 миллион метри мукааб гази иловагӣ дар як сол ва тақрибан 150 000 тонна нафт барои коркард дар корхонаҳои маҳаллии коркарди нафт таъмин кунад, муҳокимаҳо идома доранд.
Созишномаҳои дурнамо инчунин сохтмони лӯлаи интиқоли маҳсулот барои содирот ба Русия ва кишварҳои Осиёи Марказиро дар бар мегиранд, ки имкониятҳоро барои сармоягузории дарозмуддат дар инфрасохтори энергетикӣ фароҳам меорад.
Яке аз самтҳои муҳими соли 2025 рақамикунонии иқтисодиёт мебошад. Созишномаҳо барои сохтани се маркази муосири додаҳо бо иқтидори умумии 15 МВт, ки ширкатҳои байналмилалии Кореяи Ҷанубӣ ва Чинро ҷалб мекунанд, имзо шудаанд. Ҳадафҳои асосии лоиҳаҳо таъмини коркарди устувор ва самараноки додаҳо, беҳтар кардани сатҳи хизматрасонии рақамӣ барои мақомоти давлатӣ ва тиҷорат ва роҳандозии платформа барои татбиқи зеҳни сунъӣ мебошанд.
Ғайр аз ин, дар форуми зеҳни сунъӣ, ширкати тоҷикистонии Darya AI ва таҳиягари ҳиндӣ Yotta Data таъсиси як корхонаи муштаракро барои сохтани як маркази додаҳои экологӣ дар ноҳияи Дарвози ВМКБ эълон карданд.
Он пурра бо истифода аз нерӯгоҳҳои барқи обии барқароршаванда кор хоҳад кард ва ба тиҷорат, ниҳодҳои давлатӣ ва ташкилотҳои тадқиқотӣ нерӯи ҳисоббарорӣ медиҳад, инчунин ба стартапҳо дастрасӣ ба технологияҳои пешрафтаи NVIDIA GPU-ро барои таҳиягарон, муҳандисон ва соҳибкорон фароҳам меорад.
Гуфта мешавад, ки он ба унсури калидии инфрасохтори миллии зеҳни сунъӣ табдил хоҳад ёфт, ки ҳадафаш таъмини он хоҳад буд, ки бахши зеҳни сунъӣ то 5% ММД-ро то соли 2040 ташкил диҳад.
Коршиносон қайд мекунанд, ки мавҷудияти нерӯгоҳҳои барқи обии арзон ва "сабз" ба марказҳои додаҳо имкон медиҳад, ки хароҷоти амалиётиро 30-35% кам кунанд ва Тоҷикистонро ба як минтақаи ҷолиб барои сармоягузорони IT табдил диҳанд.
Муттаҳид кардани сармоягузорон баҳри манфиатҳои саноат
Дар соли 2025, Тоҷикистон инчунин бо кушодани як парки нави саноатӣ дар вилояти Суғд дар рушди инфрасохтори саноатӣ қадами назаррас гузошт. Ин лоиҳа, ки бо иштироки сармоягузорони хориҷӣ аз Русия, Кореяи Ҷанубӣ ва Чин амалӣ шудааст, дар солҳои охир яке аз бузургтарин лоиҳаҳо дар кишвар гардид. Он ба маҳаллисозии истеҳсолот ва эҷоди занҷирҳои арзиш дар металлургия, саноати сабук, коркарди хӯрокворӣ ва масолеҳи сохтмонӣ нигаронида шудааст.
Дар ин парки технологӣ 12 майдони истеҳсолӣ бо масоҳати умумии беш аз 200 гектар, аз ҷумла корхонаи коркарди волфрам, корхонаи истеҳсоли омехтаи сохтмонӣ ва маҷмааи истеҳсоли мебел ва нассоҷӣ ҷойгир карда мешаванд. Ба нақша гирифта шудааст, ки тақрибан 3500 ҷойи корӣ таъсис дода шавад, ки бекорӣ дар минтақаро коҳиш медиҳад ва ҷавононро ба бахши саноат ҷалб кунад.
Ин тадбирҳо хароҷоти истеҳсолотро 15-20% кам мекунанд ва хатарҳои экологиро ба ҳадди ақалл мерасонанд.
Лоиҳа тақрибан 450 млн доллар маблағгузорӣ гирифт, ки 60%-и он тавассути сармоягузориҳои мустақими хориҷӣ ва боқимонда тавассути барномаҳои дастгирии саноатии давлатӣ ҷалб карда шудааст. Дар тӯли се соли оянда ҳаҷми истеҳсолот то 250-300 миллион доллар афзоиш хоҳад ёфт ва қисми зиёди он ба Осиёи Марказӣ ва Ховари Миёна содир карда мешавад.
Идомаи татбиқи ин лоиҳаи умедбахш аз идоракунии самаранок, ҳамоҳангсозӣ байни сармоягузорон ва мақомоти давлатӣ ва фароҳам овардани шароит барои тайёр кардани кадрҳои баландихтисос вобаста аст. Фаъолияти бомуваффақияти парки саноатӣ ба Тоҷикистон имкон медиҳад, ки пойгоҳи саноатии худро тақвият диҳад, иқтидори содиротиро афзоиш диҳад ва рушди иқтисодиро дар солҳои оянда суръат бахшад.
Таваҷҷӯҳи махсус ба татбиқи технологияҳои муосир ва стандартҳои экологӣ равона карда шудааст. Ширкатҳои русӣ ва кореягӣ таҷҳизотро барои истеҳсолоти худкор ва назорати сифат таъмин мекунанд, дар ҳоле ки шарикони чинӣ лоиҳаҳои самаранокии энергетикӣ ва инфрасохтори сабзро амалӣ мекунанд.