Тоҷике бо насаби Яковлев, ё савганди қавии ҷанговар
© Foto / Фотоархив семьи Яковлевых
Обуна шудан
Эксклюзив
Қиссаи аҷибе дар бораи дӯстии ду сарбози Артиши Сурх, ки ваъда доданд, ки ному насаби дӯсти худро мегиранд ва бо ин васила хотираи ӯро дар оилаҳои худ нигоҳ медоранд
ДУШАНБЕ, 9 мая - Sputnik. Дар Тоҷикистон оилаи Яковлевҳо сукунат доранд. Аъзои оила аз ҷомеаи узбекҳои вилояти Хатлон мебошанд ва аз замони таъсиси ҶШС Тоҷикистон дар ин ҷумҳурӣ доимӣ зиндагӣ мекунанд. Аммо, Яковлевҳо ҳеҷ гоҳ рустабореро дар хонаводааш надоштанд, ки ба ин оила аз рӯи меъёрҳои Тоҷикистон чунин номи ғайриоддиро ба мерос гузорад.
Гап сари он аст, ки асосгузори оила, собиқадори Ҷанги Бузурги Ватанӣ, ки бо медалҳои сершумор сарфароз шудааст, насаби хонаводагии худро бо насаби рафиқи худ, ки дар ҷанг кушта шуда буд, "иваз" карда буд.
Ин маводи Sputnik Тоҷикистон дар бораи дӯстии қавии байни сарбозони фронт ва савганди ғайриоддии онҳо, ки ба ҳаёти минбаъдаи хонаводаҳои он асар гузоштааст.
Аз чорводор - то маршали Ғалаба
Қаҳрамони ояндаи ҷанг Николай Яковлев соли 1919 дар Хатлон, дар деҳаи ҳозираи Бохтариён, дар оилаи чорводоре бо номи Абдусамад Холмуродов таваллуд шудааст. Ӯ дафъатан баъди таҳсилоти ибтидоиро анҷом додан, ба хидмати ҳарбӣ даъват шуд ва соли 1939 сарбози цатории Артиши Сурх гардид.
Фармондеҳони ӯ хеле аҷиб буданд. Ба гуфтаи наберааш Мадина Яковлева, дар моҳҳои аввали хизматаш, ӯ дар дивизияе дар ҶШС Украина хидмат оғоз кард, ки фармондеҳаш худи Константин Рокоссовский буд - яке аз бузургтарин сардорони низомии Ҷанги Дуюми Ҷаҳонӣ, ягона маршали Иттиҳоди Шӯравӣ ва Лаҳистон дар таърихи Шӯравӣ, ки шахсан дар соли 1945 аввалин паради Ғалаба дар Майдони Сурхро фармондеҳӣ карда буд.
Маршал Советского Союза дважды Герой Советского Союза Константин Константинович Рокоссовский
CC BY 4.0 / Mil.ru / Маршал Советского Союза дважды Герой Советского Союза Константин Константинович Рокоссовский
Аммо он вақт вазъияти Рокоссовский на он қадар хуб буд: соли 1937 ӯро гунаҳкор дониста, қариб ба қатл мерасонданд ва гарчанде ки дар соли 1940 парванда нисбати ӯ қатъ шуд, ӯ то ҳол чун генерали гуноҳдошта ҳисобида мешуд. Зеро, ӯ бояд садоқати худро ба ҳизб ва Сталин шахсан тавассути ғайрати фаъол ҳамчун фармондеҳи Округи ҳарбии махсуси Киев, ки дар он вақт Холмуродов дар он ҷо хидмат мекард, исбот мекард. Ва оилаи собиқадор то ҳол ҳуҷҷатҳои хидматиро, ки шахсан аз ҷониби Рокоссовский имзо шудаанд, дорад.
Аз моҳи сентябри соли 1939 то июни соли 1941 Абдусамад дар ҶШС Украина хидмат карда, баъдан ба дивизияи 127-уми тирандозӣ (баъдтар дивизияи тирандозии машҳури Таман) пайваст. Фармондеҳонаш ӯро сарбози хуб меҳисобиданд ва ба вазифаи нишогири тӯп таъин карданд. Сипас, ҷанг оғоз ёфт.
Савганди тӯпчиён
Аввалин озмоиши оташии дивизия дар ҷанги даҳшатноки Смоленск дар моҳи июли соли 1941 рух дод, ки дар он ҷо Артиши Сурх тӯли чанд моҳ садҳо ҳазор сарбозро аз даст дод. Аммо сарбозон, аз ҷумла тӯпчӣ Холмуродов, ба шарофати ҷасорат ва тамрини шахсии худ, тавонистанд пешравии Вермахтро барои чанд ҳафта боздоранд ва нақшаҳои Гитлерро барои забти ҳар чи тезтари Маскав барбод диҳанд. Ва рӯзи 18 сентябр, барои қаҳрамонии оммавӣ ва шуҷоати ҳайати шахсӣ, дивизия бо фармони Комиссариати халқии мудофиа унвони фахрии "гвардиягӣ" гирифт.
Тақрибан дар ҳамин вақт, Холмуродов фармондеҳи тупи зиддитанкӣ таъин шуд, ки дар он ҷо бо Николай Яковлев, зодаи вилояти Курск, ки ба наздикӣ ба артиш даъват шуда буд, вохӯрд. Ба гуфтаи набераи калониаш, Абдусамад барои сарбози нав дӯсти калонӣ шуд ва ба ӯ нозукиҳои артиллерияро омӯзонд.
"Ман фикр мекунам, ки ӯ дар сӯҳбатҳо дар бораи ҷанг бисёр лаҳзаҳои душворро сарфи назар мекард, аммо аз тактикаи худ ва Николай мегуфт, - онҳо ба танкҳои хатарнок наздик шудан мемонданд, аммо баъд онҳоро бо оташи дақиқ нобуд мекарданд", - нақл кард Мадина.
Вай хотираҳои бобояшро ба ёд оварда мегӯяд, ки вақте Николай дар ҳафтаҳои аввали ҷанг, дар миёни садои тирпарронӣ ва таркишҳои тӯпҳо метарсид, зодаи Тоҷикистон сарбози нав аз Курскро бо сухан ва амал дастгирӣ мекард ва дар лаҳзаҳои истироҳат ба ӯ дар бораи ватани офтобии худ ба ӯ нақл мекард.
Дӯстии тӯпчиён бо ҳар муҳорибае, ки онҳо анҷом доданд ва дар он зинда мемонданд, мустаҳкамтар мешуд. Пас аз як задухӯрди хунин, Абдусамад Холмуродов ва Николай савганд ёд карданд, ки хотираи рафиқи худро бо гирифтани ном ва насаби ӯ дар сурати марг дар ҷанг, нигоҳ медоранд. Мутаассифона, бахти Николай омад накард ва ӯ дар рафти амалиёти ҳуҷумии Миус, ки пас аз он Артиши Сурх сарбозони босуръат ақибнишинандаи олмониро ба тарафи ғарб пеш карданд, тобистони соли 1943 вафот кард,.
Ёди наслҳо миёни Хатлон ва Курск
Ва сарбози фронт аз Хатлон ба ваъдааш вафо кард - ҳамин тавр Абдусамад Холмуродов Николай Яковлев шуд. Ба гуфтаи Мадина, фармондеҳони ӯ ба дархости охирини сарбози кушташуда ва рафиқи зиндамондааш эҳтиром гузоштанд ва ба ӯ иҷозат доданд, ки ном ва насаби худро иваз кунад. Ҳамяроқон бошад боз ҳам бештар ҳайронтар шуданд.
Военный билет и документы Яковлева-Холмуродова.
© Foto / Фотоархив семьи Яковлевых
"Дар яке аз вохӯриҳо номи Николай Яковлев дар бобати дархости тағйири мавқеъ зикр шуд. Ҳама ҳайрон шуданд, зеро дар ёд доштанд, ки Николай ба наздикӣ вафот кардааст - ҳамин тавр ҳамсарони ӯ аз тағйири ном ва насаби ӯ огоҳ шуданд", - нақл кард набераи собиқадор.
Ӯ, хеле ҷавон буд, аз оилаи чорводор ва соли 1939 ба артиш даъват шуда буд, тирамоҳи соли 1945 ҳамчун сержанти калон, тӯпчии қаҳрамон, ки аз чор захм зинда монда, бо якчанд медалу орденҳо оро дода шуда буд, ба ватани худ баргашт. Аз ин рӯ, касе дар зодгоҳаш аз ном ва насаби нави ӯ ҳайрон нашуд - ҳатто агар ғайбатҳои маъмулӣ, "гапи мардум", ки ҳамаҷо паҳн шуда буд, дар бораи чунин тағйирот сӯҳбат мекарданд, касе сухани ноҷо дар бораи оилаи қаҳрамони фронт намекард, зеро дар бораи амалҳои ӯ аллакай дар рӯзномаҳо мақолаҳо нашр шуда буданд.
Николай Яковлеви навнасаб бо баргаштан ба ҳаёти шаҳрвандӣ бо Мелихол, духтаре аз хонаи ҳамсоя, ки аз кӯдакӣ мешинохт, издивоҷ кард. Издивоҷи хушбахт буд ва оила ҳатто аз рӯи меъёрҳои тоҷикӣ калон буд: 11 фарзанд (7 писар ва 4 духтар). Мелихол ҳатто ҷоизаи "Қаҳрамонмодар"-ро гирифт.
Статья о Николае Яковлеве в советской газете.
© Foto / Фотоархив семьи Яковлевых
Собиқадори ҷанг қисми зиёди умраш дар шӯъбаи оташнишонӣ кор карда, ба рутбаи подполковник расид ва ҳамзамон ба парвариши чорво машғул шуд. Ба гуфтаи оилааш, ӯ истеъдоди воқеӣ дошт ва ҳамеша бо ҳайвонот, бахусус аспи дӯстдоштааш Казбек, меҳрубон буд. Ин собиқадор, ки қуввати дастон ва зеҳни низомии ӯ дар тӯли солҳо паст нашуда буд, даҳсолаҳо, то 60-солагӣ, дар ин асп савор шуда, дар мусобиқаҳои хатарноки бузкашӣ ширкат мекард ва ҳамеша ҷоизаи асосиро ба даст меовард.
"Ман ӯро ҳамчун марди ҷиддӣ ва сахтгир дар ёд дорам. Бо вуҷуди қади нисбатан паст (168 см), ӯ ба назари ман хеле қадбаланд менамуд. Бибиам мегуфт, ки ӯ кӯдаконро хеле дӯст медошт, бениҳоят одил ва боадаб буд ва ба писаронаш таълим медод, ки бо дастони худ, бе ҷустуҷӯи роҳҳои шубҳанок, ростқавлона кор кунанд", - ба ёд меорад набераи калонаш.
Дети, внуки и родственники Николая Яковлева.
© Foto / Фотоархив семьи Яковлевых
Аммо, албатта, замони осоишта хотираҳои фронт ва савгандҳои додаи ӯро аз байн набурд. Холмуродов-Яковлев, ки дар Тоҷикистон зиндагии худро барқарор карда буд, кӯшиш мекард, ки ҳар сол 9 май барои ҷашни Рӯзи Ғалаба ва мулоқот бо ҳамяроқонаш ба Маскав парвоз кунад ва оилаҳои ду артиллерист, ки бо масофаи ҳазорҳо километр аз ҳам ҷудо буданд, хотираи оилавиро пос медоштанд.
Николай аз Курск, ки дар ҷанг кушта шуда буд, бародаре бо номиАндрей дошт, ки танҳо дар аввали солҳои 1950 аз асорат ба ватанаш баргашт. Дар тӯли солҳои баъдӣ, ӯ чандин маротиба кӯшиш кард, ки бо марде, ки хотираи бародари фавтидааш пос дошт, вохӯрад.
Николай Яковлев с наградами.
© Foto / Фотоархив семьи Яковлевых
Гарчанде вохӯрӣ барпо нашуд, аммо ин монеъи мубодилаи номаҳо ба оилаҳо нашуд. Тавре ки Мадина Яковлева ба ёд меорад, бобои ӯ ҳар сол аз Русия бастаҳо мегирифт.
Яке аз писарони ҷанговари тоҷик бошад, баъди маргаш дар соли 2003, махсус ба Русия сафар кард, то бо оилаи ҳамяроқаш, ки дар амалиёти Миус кушта шуда буд, мулоқот кунад.
